Det å vera EU-motstandar var lenge ein viktig del av min politiske identitet. Eg høyrde heime på venstresida i norsk politikk, og på venstresida i norsk politikk – den ekte venstresida – fanst det eigentleg berre eit standpunkt i EU-saka. Argumenta var mange: miljø, lokaldemokrati, motstand mot marknadsfundamentalisme og skepsis til at dei fire fridomane eigentleg handla så mykje om fridom for vanlege folk.

Til sjuande og sist kokte det ofte ned til dette eine ordet: “Annleislandet“. Eller som Ivar Aasen skreiv det i eit av versa av “Nordmanden” som ikkje er å finna i – kremt – borgarlege songbøker:

Sud um Havet han stundom laut skrida
Der var Rikdom paa Benkjer og Bord
men kring um saag han Trældomen kvida,
og so vende han atter mot nord.

(Studentersamfundet, 17. mai 1867)

Eg skal gladeleg vedgå at eg stadig trur på “Annleislandet”, på eit land som fører ein grønare og meir sosial politikk. Eg høyrer også stadig heime på venstresida. Og eg må stadig seia at EU sin politikk skil seg soleklart frå ideala mine, og frå mine visjonar for framtida. EU sin politikk skil seg også definitivt frå korleis eg meiner ein grøn og sosial politikk burde sjå ut.

Men så – ein dag – byrja eg å tvila på heile EU-motstanden. Kanskje var det fordi eg budde i Belgia, der eg tidvis arbeidde i Brüssel? Kanskje var det fordi eg traff belgiske grøne som i staden for å vera opptekne av å snakka om kor fælsleg EU er på all slags område snakka om korleis EU burde gjerast betre? Kanskje var det ei aukande kjensle av at Per Kristian Foss hadde eit poeng når ein gong omtala EU-motstandarane i Frankrike, som, kva var det, “rasister og kommunister”; ei kjensle av at Nei til EU kanskje ikkje burde verta fullt så indegnerte som dei vart?

Nei, eg meiner ikkje å seia at det var berre rasistar og kommunistar som sytte for det kjende franske “Non!” og det nederlandske “Nee!”. Men dei var der, definitivt; både gammelkommunistane og vaskeekte fascistar. Og det kjendes djupt ubehageleg å ha dei som mine allierte.

Kanskje var det noko av alt dette. Kanskje var det alt dette. Men til sist var det – trur eg – eigentleg ein artikkel og ein bloggpost som skyvde meg over kanten og gjorde meg EU-politisk rotlaus og forvirra.

Bloggposten var det Fredrik Mellem som leverte.

Han juksar rett nok med tala, og latar som om EØS og EU er akkurat det same, men det får so vera. Det interessante i bloggposten var ikkje innleiinga, men kategoriseringa av EU-motstandarar. Mellem skriv blant anna om dei med “religiøse feberfantasiar” og om dei “klarsynte” og dessutan om “dei reindyrka EØS-tilhengarane”. Tøvete kategoriar? Javisst. Skuffande lite nytenkjande, slik ein partikollega av Mellem som er nei-mann skreiv? Joda. Men direkte usant? Såvisst ikkje.

Artikkelen var eit intervju med Cathrine Holst, som tidlegare var aktivt medlem i Ungdom mot EU og som no har vorte EU-tilhengjar? Ho seier:

EØS-avtalen er ikke tilfredsstillende sett fra et demokratiperspektiv. Nei-sida snakker om det demokratiske underskuddet i EU, men jeg kan ikke skjønne noe annet enn at Norge gjennom EØS er rammet av det samme. De som stemte nei til EU og som sa de gjorde ut fra et demokratihensyn, må ha et annet demokratisyn enn meg når de nærmest ikke reagerer på dagens situasjon. Jeg mener vi må velge: Entet si opp avtalen, eller bli fullt medlem. Selv er jeg ikke lenger i tvil om at det siste alternativet er det beste, ikke minst utfra et demokratiperspektiv.

Ubehaget vaks. Her ynskjer fleirtalet i Noreg openbert å vera ein del av EØS, og jamvel eg – EU-motstandaren – kunne jo sjå at det har mange fordelar (i tillegg til alle ulempene). Men samstundes inneber det at me langt på veg er flinkare til å følgja opp EU-vedtak enn det EU-landa sjølv er. Noreg er ikkje eit EU-land, neivisst, men det kjennest slik ut. Og folk trivst visst med det, sjølv om fleirtalet også seier “Nei til EU” og vil halda oss vekke frå der avgjerslene vert teke, og ikkje arbeida i dei korridorane og dei salane for å syta for fleire av fordelane og færre av ulempene eg nemnde.

Det heng ikkje heilt på greip, rett og slett.

Så oppdaga eg kva det europeiske grøne partiet seier om Europa i charteret sitt:

The European Union is well placed to facilitate this cooperation, providing that

* it remains open for further enlargements;
* it restructures itself into a truly democratic institution,
* it reorients its priorities towards an environmentally and socially sustainable model of development and
* it assumes its global responsibilities, under the United Nations, and
in cooperation with other valuable institutions such as the OSCE and
the Council of Europe, for a peaceful and sustainable world.

Og eg tenkte: men dette er eg jo einig i! Dette er ikkje dagens EU, men det er eit mogleg EU, og det er eit EU mange i den grøne partirørsla eg sjølv soknar til trur på og kjempar for. Dersom dei vert sterke nok og klarar å få gjennomslag for sin gode politikk, ja, så er det EU – og ikkje Noreg – som vert “Annleislandet”.

Er eg blitt EU-tilhengar? Både ja og nei. Eg er framleis kritisk til EU med utgangspunkt i mest alle dei reelle argumenta nei-rørsla brukar mot EU (men til liks med ja-folka serverer nei-rørsla ein heil del tøvete argument). Men samstundes ser eg ikkje på EU som noko statisk konstruksjon: EU er ope for politisk endring. Eg er ikkje for EU, eg er for eitt EU.

Til sjuande og sist vart tre spørsmål vanskelegare og vanskelegare for meg – som EU-motstandar – å svara på. Eg har svart og svarer framleis både ja og nei på dei fyrste to. Det siste svarer eg ubetinga ja på, og det er kanskje meir avgjerande for meg enn dei to hine. Dei tre spørsmåla er:

1. Meiner du at Europa hadde vore betre utan EU?
2. Meiner du at det har noko for seg å strida mot EU som politisk røyndom?
3. Meiner du ikkje at auka integrasjon over landegrensene er både positivt og naudsynt?

Eg trur fleire EU-motstandarar burde kjenna ubehaget siga på om dei set seg ned og verkeleg tenkjer over dei tre spørsmåla.

(Nederst: Jan Hammarlund – Jag Vill Leva I Europa, Øverst: Arja Saijonmaa, samme sang)