Dog våkner vi vel opp en gang?

For Norge, Nathans fødeland,
for hvert et barn som hører hjemme;
la oss atter bryte ut i sang,
la oss ikke glemme.

- Ø.S, 17. mai 2012

- Ivar Aasen, Lovtale yver Culturen

Så har Kristin Halvorsen sytt for at målkampen har vakna til liv att, slik at jamvel VG-journalistar skriv nynorsk. Eller klagar over at nynorsken er brei som ei låvedør. At VG også har laga ein idiotisk nynorskquiz som ser ut til å vera laga av nokon som trur at nynorsk framleis er slik Ivar Aasen sitt landsmaal var, ja, det får so vera. No som forskjellane innanfor det sokalla “muslimske miljøet” i Noreg har vorte meir enn tydelege, er det truleg kjekt å kunna dyrka fordommar om nynorsk istadenfor. “Falle i uvit” meg midt i øret. Nokon burde få nynorskordboka si beslaglagt. Eller kverrsett, om du vil.

Problemet med denne debatten er sjølvsagt at han ikkje handlar om det han burde handla om i det heile. Det vert endå ein tåpeleg debatt om “ja” og “nei” til nynorsk, og om latin og mandarin. Sic transit gloria mundi.

Sjølv om eg tidvis helst ville ha kleisa dei to ordbøkene saman og lata folk skriva slik dei ville, slik at eg kunne skriva “havn” istadenfor “hamn” utan det minste fnugg av dårleg språkleg samvit, er det norske språklege mangfaldet faktisk verd å setja pris på. At haugevis av folk ikkje gjer det er knappast vanskeleg å skjøna, all den tid sidemålet vert trykt ned i halsen på ungdom som om Staten var ei fuglemor. Og her har faktisk Kunnskapsdepartementet skjøna meir enn Noregs Mållag – sidan departementet vil nedtona sidemålundervisninga – nynorsken sin verste fiende. I Noregs Mållag meiner dei at nynorsken si framtid som bruksmål er avhengig av det vert gjeve karakterar i sidemål: “Jamstellinga mellom nynorsk og bokmål er i fare dersom det ikkje er eigen karakter i båe målformene”, seier dei.

Som om lærdom nokon gong var avhengig av karakterar. Eg meiner å hugsa at eg fekk gode karakterar i tysk, fordi eg kunne slike ting som regla “an – auf – hinter – in – neben – über – unter – vor – zwischen”, men eg lærde aldri språket før eg måtte snakka med tyske turistar dagleg. Om eg hadde site på eit offentleg kontor og måtte svara folk på skriftleg tysk ville det ha gått lukt til helvete, på same vis som regelboka for sivilarbeidarar eg ein gong fekk utlevert på nynorsk var uleseleg – skriven på arkaisk nynorsk av nokon som openbert ikkje kunne språket, eg laut som nynorskbrukar be om å få bokmålutgåva for å i det heile skjøna kva som stod der.

Om ein no skal introdusera kinesisk i skulen, for å gjera det “vanskelig”, som Astrid Meland skriv, kunne ein starta på lærarskulen med ordtaket shi fu ling jin men, xiu xing zai ge ren. Læraren opnar døra, du går inn på eiga hand. Sjølv om det finst unnatak, takk vere gode lærarar på gode skular, er det lenge sidan sidemålsundervisninga har opna særleg mange dører inn i nynorskverda – noko den tåpelege VG-quizen vel er ein strålande illustrasjon på. Og det er problemet ein burde diskutera.

Til sist, berre for å ha sagt det: Eg har aldri vore noko særleg til målmann. Eg har alltid likt best å spela spiss.

Norheimsund. Foto: Bolleknott, Wikimedia Commons. CC-ATT-SA.

Norheimsund, ein dag i mai 2009: Sola skin, og turistane har byrja å koma. Softisen gjev ein smak av sommar, og ein blå himmel speglar seg i fjorden. På ei oppslagstavle heng reklame for ÅlvikRock. Nedanfor heng eit oppslag for ein utestad, som nokon har sett sitt snitt til å dekkja til med informasjon om ei møteveke med evangelisten Steinar Handeland i Tørvikbygd bedehus. Bortanfor heng ein plakat om alternativ terapi. Oppslagstavla fortel mykje om den kulturelle pluralismen i Hardanger sin vestlegaste kommune, Kvam herad.

Det er ikkje mange å sjå i Norheimsund si einaste eigentlege gate, Grova. Ei kvinne kjem ut frå poskontoret. Ein ung mann går forbi frisørsalongen, der eit skilt fortel: “Ledige timar i dag”. Ein mann – kanskje ein amerikansk turist – ser utover fjorden frå gjestebryggja, og endene samlar seg i håp om brødsmular.

Ved dei store trappetrinna ved busshaldeplassen sit eit ektepar i sekstiåra. Dei er dei einaste synlege innvandrarane – kvinna ber skaut etter muslimsk tradisjon. Men også dei liknar mest av alt på turistar, der dei sist og nyter godvêret. Det lokale pizzeriaet er ikkje opent. På samvirkelaget er det tilbod på svinekotelettar. I avishylla står VG og Dagbladet. Marie Simonsen skriv om integrering og trappevask.

Det nasjonalromantiske hjertet

Norheimsund skil seg ikkje nemneverdig frå andre småstader på Vestlandet, men Hardanger om våren leiar lett tankane til den norske nasjonalromantikken. Det var blant anna til denne regionen at nasjonalromantikarane kom på 1800-talet, på jakt etter den norske eigenarta. Kystkulturen vart oversett, den var ikkje “norsk nok”. I nasjonsbygginga var det bondekulturen som telde, og Hardanger vart sett på som noko av det norskaste av det norske.

Det velkjende nasjonalromantiske biletet “Brureferd i Hardanger”, som ironisk nok vart måla i Tyskland, viser tydeleg korleis borgarskapet ynskte at den norske bonden skulle framstå: som ein stolt og flott odelsbonde som heldt på tradisjonane. Her er felespel og brurekrone – og storslått norsk natur. Ingen hus er å sjå på biletet, berre ei ytterst underleg plassert kyrkje, ytterst på eit nes. Om biletet hadde så mykje med det røynlege Hardanger å gjera er diskutabelt. Men også dagens bilete av Hardanger er ikoniserte, og står i nasjonalromantikken sitt teikn. Det er alltid godt vêr på bilete frå Hardanger, og namnet leier tankane til hardingfele, hardangerbunad og hardangersøm, til blomstrande frukttre, høge fjell og glitrande sol over Folgefonna.

Sjølv om hardangerkommunane, som alle slit med synkande folketal, aktivt freistar å rekruttera innvandrarar, fyrst og fremst nederlendarar, synest ikkje innvandrarane i førestillinga om Hardanger. Ikkje ein gong i forteljinga om fortida, sjølv om det var engelske munkar som ein gong i tida brakte kunnskapen om epledyrking til denne biten av fjord-Noreg. Hardanger smaker av lefser, ikkje av kebab – sjølv om det er vel så enkelt å få tak på. Ikkje av bratwürst. Ikkje ein gong av nederlandske pannenkoeken.

Det til trass: Statistikk frå SSB synte at det våren 2008 var 45 ulike nasjonalitetar representerte i Kvam. 278 av kommunen sine vel 8.200 innbyggjarar hadde eit anna statsborgarskap enn det norske. I 2008 var det flest tyskarar blant dei, men året før var det irakarane som utgjorde den største gruppa. I småkommunane Granvin og Jondal var det få innvandrarar, i Ullensvang fleire. I industrikommunen Odda, inst i Sørfjorden – fjorden på Tidemand og Gude sitt bilete – var 38 nasjonalitetar representert. Dei fleste utlendingane kom frå Polen. I Ulvik var 13 nasjonalitetar representerte i ein kommune med 1.100 innbyggjarar. Den største gruppa kom frå Somalia.

Globaliseringa gjer seg altså gjeldande – også midt i det nasjonalromantiske Noreg sitt hjarta. Men kva med debattane om islam, og innvandring og integrering, om hijab i politiet og om snikislamisering? Er dei synlege? Vert dei i det heile opplevd som relevante?

– Debatten om snikislamisering er heilt irrelevant her, meinte Ragnhild Laengen frå Granvin då eg prata med henne. Ho melde seg ut av statskyrkja på slutten av 70-talet, og er ein veteran i Human-Etisk Forbund, blant anna initiativtakar til Humanistisk namnefest i nabokommunen Voss. – Folk er imidlertid engasjerte i debatten om bruk av hijab i politiet. Det er eg og. Hijab bør ikkje vera tillatt i politiuniforma. Den skal vera heilt nøytral.

Men kva såg ho på som dei viktigaste livssynspolitiske utfordringane? Å få eit skilje mellom stat og kyrkje, og å få gjennomslag for ein livssynsnøytral skule og barnehage. – Dessutan er det viktig å få på plass nøytrale og verdige gravferdslokaler.

Den nasjonale debatten om islam, islamisering og hijab hadde ikkje hatt nokre utslag i politikken lokalt slik ho såg det. – Her i bygda er me så heldige at me ikkje har noko Framstegsparti. Etter kampen om dei såkalla monstermastene har – tre år seinare – også Arbeidarpartiet fordufta frå Granvin. Ved lokalvalet i 2011 vart Venstre det største partiet, med 34,9% av stemmene. Nest-størst vart Senterpartiet, med 31,4. Vegen er lang til Oslo.

- Kva med bedehusmiljøa? Er dei aktive i debatten?

- Me merkar lite til desse i mi bygd. Me har ikkje ein gong bedehus her i kommunen.

Endetida er her

Det er annleis i andre delar av Hardanger. Både i Kvam og i Odda er det aktive indremisjonsmiljø. – På mine kantar er det ein gjeng som arbeider veldig hardt for Israel, samlar inn pengar til nybyggjarane og blandar saman religion og politikk til ei nærast usmakeleg suppe, fortalde Kjell Telstø frå Øystese, berre nokre få kilometer frå Norheimsund, også han medlem i Human-Etisk Forbund.

Telstø fortel om møte der Johannes Openbaring har vorte tolka i lys av Gaza-krigen. – Igjen finn ein teikn på at endetida er nær, etter kvart eit gamalt tema. Eg hugsar at eg som born vart skremd av dette. Då var det i etterkant av andre verdskrigen.

Telstø nemner også at Darwin si utviklingslære fell enkelte tungt for brystet, og at dette har vore eit diskusjonstema i lesarbrevspaltene til lokalavisa Hordaland Folkeblad. Avisa er landets eldste lokalavisa, og vert kalla “Skåralappen” på folkemunne, sidan avisa i 112 år hadde redaktør frå Skaar-familien, som stadig sit med eigarskapen. Blant dei vanlege lesarinnlega om eigedomsskatt, bompengar og skulestrid finn ein ikkje berre innlegg om Darwin, men også knallharde lesarinnlegg mot den nye ekteskapslova, “ei heidensk lov”, som “ingen seriøs kristen eller seriøst tenkjande person” kan stø.

Islam er det få innlegg om, men som Telstø er inne synte Gaza-krigen at debatten absolutt lever i bedehusmiljøa. Det er ikkje overraskande. Her les ein dei konservative kristne avisene Norge IDAG og Dagen Magazinet flittig, samt kristne anti-islamske bøker som Mark Gabriels Islam og terrorisme. Men ikkje minst er det på israelsmøter i lokale bedehus at islam vert eit tema, og slike møte vert jamnleg arrangert.

I februar 2009 fann eit slikt møte stad i sjølvaste Norheimsund kyrkje, då den lokale Norge-Israel Foreningen leigde kyrkja og inviterte til eit møte med Arvid Bentsen frå Internasjonale Kristne Ambassade, ein sjølverklærd kristensionistisk organisasjon som meiner at «landet Israel er gitt til det jødiske folk av Gud som en evigvarende eiendom ved en evig pakt. Det jødiske folk har den absolutte rett til å eie og bo i Landet, inkludert Judea, Samaria (Vestbredden, journ. anm), Gaza og Golan» og videre at «Israel og nasjonene feiler ved å gi gunst og status til den Palestinske Autoritet og ved å gi i deres hender land og mennesker som er verdifulle for Gud. Det vil være ytterligere feil av nasjonene å anerkjenne en palestinsk-arabisk stat i noen del av Eretz Israel».

Bentsen er reisesekretær for norske IKAJ, og har ifølgje Vårt Land ikkje mindre enn 150 slike møter i året. Han er også ein endetidspredikant som hevdar å ha handhelst på Jesus i eit syn, og å ha fått i oppgåve å tala om “ham og hans folk”. For Bentsen var tsunamien i det søraustlege Asia berre eit av fleire teikn som fortel om Jesus’ var tsunamien i det sørøstlige Asia bare et av flere tegn som forteller om Jesus’ snarlige tilbakekomst.

Det poenget Bentsen oftast har gjenteke – også i kyrkja i Norheimsund – er likevel at konflikta i Midtausten har ein “andeleg dimensjon”, som politikarar og midtaustenekspertar ikkje kan skjøna fordi dei ikkje er inspirerte av den Heilage Anden, men snarare er forblinda av Djevelen. Bentsen meinte i 2009 at vonde åndsmakter var “usedvanlig aktive”, sidan Gud har kome eit steg nærare å oppfylla sin plan. Messias skal koma att, og det tyder at Antikrist – som Bentsen set i meir eller mindre direkte samanhang med islam, “sverdets religion” – også skal koma.

Eit ekstremistisk og politisk møte, meinte lokale kritikarar, og i strid med kyrkja sitt eige reglement: «Kirken må ikke brukes til politisk møte eller virksomhet». Det avviste kyrkjeverje Ingvard Teigland: – Norge-Israel Foreningen står for et syn på konflikta i Midtausten mange ikkje er samd. Det kan likevel ikkje vera slik at dei av den grunn verta nekta å nytta kyrkjene. Det ville tyda sensur av kva for meiningar som skal koma til orde i den offentlege debatten. Det var ikkje eit politisk møte som var i kyrkja, men eit opent møte med orientering om aktuelle kristelege og politiske synspunkt. At dei som hadde ordet på møtet målber eit anna synpå den aktuelle konflikta enn det fleirtalet i landet gjer, meiner me må vera lov i eit demokratisk samfunn.

Ei kvinne i skaut

Vegen frå israelsmøta i bedehusmiljøa til markeringa av 8. mars er lang, men også i samband med at Kvinnedagen vart markert i Norheimsund dukka debatten om islam opp. Årets hovudtaler i Kvam var i 2009 Meriem El-Mesbahi, kvinnesekretær i Det Felles Innvandrarrådet i Hordaland, opphavleg frå Marokko og busett i Noreg sidan 1976.

– Kvinnedagen betyr mykje for meg, sa Mesbahi til Hordaland Folkeblad, og fortalde at situasjonen for kvinner har vorte betre i Marokko. – Kvinneorganisasjonane har påverka styresmaktene, og no har ein fem kvinnelege ministrar. Ting vert betre også i andre land. Det er svært positivt, sa ho.

Mesbahi uttrykte samstundes uro for korleis debatten hadde utvikla seg i Noreg. – Istadenfor å sjå på valdtekter, drap og mishandling av kvinner har ein byrja å diskutera om ein bør gå med skaut eller ikkje. Det synest eg vert ei gal prioritering.

Biletet i avisa viser at Mesbahi sjølv nyttar det ho omtaler som skaut. Det fekk journalist Olav Bjørkum, også tidligere redaktør for Hardanger Folkeblad, til å reagera. I en kommentartikkel med tittelen «Kvalmen» skrev han:

Foto viser at el-Basmehi (sic) er muslim. Ho ber hovudtørkledet som for meg er symbolet på at muslimske kvinner er undertrykte. Muslimske kvinner er ikkje lenger muslimar om dei nokon gong greier å kjempa til seg dei same rettane som vestlege kvinner har oppnådd.

Bjørkum heldt fram:

Er det ingen som ser at islam og kvinnefrigjering ikkje går i hop? Me listar oss på tå og set islam inn ein kulturell samanheng. Kultur er verdifullt, godt. Ingen som har høyrt om ukultur? El-Basmehi ynskjer fokus på valdtekt, drap og mishandling av kvinner. Det kan ho ikkje gjera utan å fokusera på islams kvinneforakt.

Konklusjonen:

Neste gong kan kvinnedagen i Kvam leita fram ei kvinne som har røynt islam på kroppen. Det vert ei oppleving som rispar sjel og samvit.

Reaksjonane lot ikkje venta på seg: – Me opplever innlegget som fordomsfullt, ekskluderande og arrogant, skreiv 8. mars-komiteen i eit svarinnlegg til Bjørkum. – Om ikkje Meriem El-Mesbahi er velkommen til å dela sine røynsler og tankar med oss på 8. mars, slik ho er med sitt skaut og stå for sine meingar vert det lite igjen å feira. Respekt for kvarandre og kvarandre si tru er grunnleggjande for all kommunikasjon og grunnlaget for eit inkluderande samfunn, som igjen er viktig for kvinner sin situasjon. Alle kvinner.

El-Mesbahi sjølv meiner at Bjørkum sin kommentar syner at han ikkje har peiling på verken islam eller muslimar. – Han må innrømma at undertrykking er eit verdsomspennande problem, seier ho. Ho føler seg ikkje undertrykt sjølv. – Skaut er inga hindring. Det er beklageleg at ein journalist uttaler seg på denne måten. Han burde visst meir før han skreiv noko, men i denne debatten er det vond sirkel sidan det vert nytta mot deg same kva du seier.

El-Mesbahi, som heldt til i Bergen, meinte likevel at debatten om integrering og islam gjekk i positiv lei på Vestlandet. – Som kvinnesekretær i innvandrarrådet har eg delteke i konferansar og seminar om islam og muslimske kvinner, og eg har fått gode tilbakemeldingar. Kva meiner ho er dei viktigaste utfordringane i kvinnekampen? Likeløn og like moglegheiter i arbeidslivet. I religionsdebatten opplever ho at muslimske kvinner vert misbrukt. – Nokre politiske parti nyttar muslimske kvinner som agn for å få mange stemmer, seier Mesbahi.

Antiislam frå nettet

– Islam ynskjer at visse tankar og refleksjonar ikkje skal kunna uttrykkast utan straffereaksjonar. Dersom dette ynskjet vert innfridd, vert eg amputert som menneske, som samfunnsmessig påverkande individ – og innlemma i fryktens rike, meinte Olav Bjørkum. Bjørkum – som skreiv for både Hordaland Folkeblad og for lokalavisen på Stord, Sunnhordland – fortalde vidare at han i liten grad har fulgt den nasjonale debatten.

- Min informasjon om islam har eg frå Koranen, frå islamkritisk litteratur og islamkritiske nettstader, fyrst og fremst document.no og rights.no. Etterkvart har eg også leitt meg fram til ei mengde meir eller mindre rabiate anti-islam-sider på engelsk og norsk, seier han.

På Bjørkum si leseliste står blant anna Ibn Warraqs Hvorfor jeg ikke er muslim – som han omtaler som eit «utskjelt standardverk», samt bøker av Hege Storhaug, Oriana Fallaci og Irshad Manji, men også meir ålmenn religionskritikk frr Richard Dawkins og Michel Onfray. Lokalavisjournalisten har ikkje inntrykk av at islam er eit tema som opptek folk i særleg grad. – Når eg sjølv gjev uttrykk for uro, vert eg møtt med ei rekkje – etter mi meining – overfladiske kommentarar som skal dempa mine påståtte overreaksjonar. Mitt inntrykk er at kunnskapane om islam, historisk og i samtida, er omtrent fråverande.

Bjørkum fortalde vidare at han har møtt ein lokal intellektuell som gjev uttrykk for same uroa som han sjølv, men at vedkomande ikkje hadde uttrykt dette offentleg. – Me veit kor lett det er å bli stempla som rasist, og me kjenner islam sine reaksjonar mot dei som offentleg kritiserer denne religionen i kraftige ordelag. Eg beundrar dei som tek opp kampen mot denne religiøse ideologien og mot dei løgnene som vert servert om den påståtte “fredens religion”.

Han meinte utfordringa på dette området både for Hordaland og andre fylke er mykje avhengige av nasjonale føringar, blant anna i høve diskusjonen om hijab i politiet. – Inntrykket mitt er at det stort sett er lagt lokk på islam som politisk tema av frykt for stigmatisering og hån og påstandar om fordommar. Eg er likevel ikkje i tvil om at det finst eit nesten umerkeleg overtrykk som kjem Framstegspartiet til gode ved valet til hausten.

Det fekk han kanskje rett i. På nasjonalt nivå fekk Framstegspartiet 22,9 prosent av stemmene. I Kvam stemte 20,7 prosent på partiet. Bjørkum gjekk likevel langt vidare enn Framstegspartiet. Han meinte at Noreg og Europa ikkje kan løysa det han såg på som problemet med islam ut frå sin humanistiske tradisjon. – Islam har ingen humanistisk eller demokratisk tradisjon, meinte han. – Det passar glitrande for islam sin agenda at Vesten er forvirra og handlingslamma. – Sjølv er eg djupt pessimistisk med tanke på den tsunamien som er i ferd med å knusa Europa. Etter mitt syn er dette imperialisme så godt som noko, ikkje minst sidan islam også er eit styresett. Det er ikkje utan grunn at leiande muslimar hevdar at Europa alt i deira hender. Islam har det til felles med kommunismen at den har tid til å venta. Samstundes har islam noko kommunismen ikkje hadde: eit paradis å døy for.

- Me er ein gjeng som samlast rundt eit kafébord kvar laurdag, fortalde HEF-medlemmer Kjell Telstø. – Her vert både eitt og hitt diskutert, men islam og snikislamisering har ikkje vore eitt tema. Hijabdebatten har derimot vore det. Hijaben vert sett på som kvinneundertrykkjande. At den skulle verta tillatt i politiet vart ganske samrøystes avvist.

Også Telstø trudde at Framstegspartiet ville tena på sine standpunkt i saka. – Vanlege folk hadde ikkje sans for at nokre politikvinner skulle bera hijab.

—

Egyptiske delegatar til kongressen for kvinneleg stemmerett i Roma i 1923. Huda Shaarawi i midten. Foto: Carrie Chapman Catt collection, Swarthmore College

Viktoriansk ideal

Det viktorianske idealet for kvinna var at ho skulle vera «ein engel i huset». Ikkje berre skulle kvinna vera sjarmerande, vakker og sympatisk, men og sjølvoppoffrande, pietistisk – og viktigast av alt, ho skulle vera rein. Kvinna si rolle var i heimen, og ho skulle vera lydig og dedikert som kone.

Det var dette tronge kvinneidealet den tidlege feministiske rørsla gjorde opprør mot. Etterkvart skulle kampen for stemmerett for kvinner stå sentralt, og dei såkalla suffragettene tok i blant i bruk militante metodar for å setja saka si på dagsordenen. Myndigheitene i fleire land slo knallhardt tilbake. I England vart suffragetter som hadde vorte arrestert etter ruteknusing, brannstifting og liknande aksjonar fengsla og utsett for brutal behandling. Når nokon av dei reagerte gjennom å sveltestreika vart dei til dømes tvangsfora gjennom eit rør sett inn gjennom nasa. Etterkvart vart det meir og meir bråk om det heile, og det britiske parlamentet vedtok ei lov ein vona ville hindra folkeleg sympati for dei radikale kvinnene. I følgje den nye lova kunne dei som hadde vorte sjuke på grunn av sveltestreikinga sleppast fri for å verta betre, men når dei hadde vorte friske stod politiet fritt til å arrestera dei på ny. Lova fekk snart utnamnet «katt og mus-lova», og taktikken mislukkast. Oppslutnaden for det britiske Arbeidarpartiet vaks, og prominente tenkjarar som Bertrand Russell forlot det liberale partiet i protest.

Ein konferanse i Köln

På den internasjonale kvinnedagen i 2007 vitja eg ein internasjonal konferanse i Köln, ein by som seinare skulle verta ein sentral skodeplass for internasjonal anti-islamsk organisering, blant anna gjennom “anti-islamiseringskongressen” i 2009, der politikarar frå ei rekkje høgreradikale parti i ulike europeiske land var tilstades og vart møtt med sterke protestar. Konferansen to år tidlegare gjekk for seg utan det same nivået av merksemd. Der møttes muslimar frå aust til vest i den muslimske verda, og ikkje minst frå den muslimske diasporaen. Temaet for dagen var kvinnekamp. Spennet var vidt. Nikaben var fråverande, men ein traff kvinner både med og utan hijab, og ikkje minst kvinner med svært moteriktige hijabar.

Ein fekk høyra både relativt konservative røyster og kompromisslause muslimske sekularistar som nederlandske Nahed Selim, som hamna i ein heitt diskusjon med ein gjeng hijabkledde tyske jenter av tyrkisk bakgrunn. Det dei alle likevel hadde til felles, trass i stor usemje, var eit ynskje om å fremma kvinner sin posisjon i den islamske verda.

Det var også der eg møtte Asma Barlas, ei lita kvinne med ei utstråling som kunne få eit heilt rom fullt av menneske til å tagna på ein augneblink, prominent tenkjar, akademikar og koranfortolkar. – Ei kvar religiøs, og sekulær, gruppe har ulik forståing av den «rette» rolla for kvinner, sa ho. – Muslimar er ikkje unike i at dei er usamde om kva denne rolla skal vera. Det eg synest er urovekkjande med haldninga til mange muslimar er at dei faktisk er samde om at kvinner kjem i andre rekkje i høve menn. For å forsvara denne ideen siterer dei vers frå skrifta, Koranen.

Ein skal ikkje måtta sjå seg om lenge i den muslimske verda for å seia seg einig med Barlas si skildring. Kvinneundertrykking er eit utbreidd fenomen, og i blant tek ho ekstreme former. Omskjering av jenter – kjønnslemlesting – er eit døme. Den motbydelege tradisjonen, som finst blant både muslimar og hjå andre religiøse grupper og særleg er utbreitt i det nordaustlege Afrika, vert ofte også sett i samanhang med at offeret skal haldast «rein». Eit anna døme er dommen mot Amina Lawal i ein sjariadomstol i delstaten Katsina nord i Nigeria, ho vart dømd til døden ved steining fordi ho hadde vorte gravid utanfor ekteskap.

Men sjølv om ein ser bort frå dei ekstreme døma er det mykje å ta fatt på. Islamske skrifter vert nytta til å forsvara undertrykkjande strukturar, blant anna i høve arv, vitnemål, ekteskap og også i høve kleskodeks. Det kan vera freistande for oss å etterlysa dei muslimske suffragettene. Men finst dei? Og er islamsk feminisme i det heile teke mogleg? Er ikkje omgrepet sjølvmotseiande?

Røtene

Sjølv om nokon sjølverklærte islamske feministar vil hevda at røtene for islamsk feminisme går heilt attende til profeten Muhammed – ein idé mange vil reagera på, men som skriv seg frå ei forståing av at det vart tekne steg i retning meir frigjering for kvinner i den tidlege islamske staten – er det naturleg å byrja historia om den feministiske rørsla i den muslimske verda seint på attenhundretalet. Samstundes som det ottomanske riket vakla og vestlege makter for alvor gjorde sitt inntog i den arabiske verda, kom også reaksjonen, i form av arabisk nasjonalisme og islamsk modernisme. I kjølvatnet vaks det fram ei uavhengig presse, særleg i Egypt, og denne gjorde det mogleg for kvinnelege røyster å verta høyrd.

Idag er Aisha Shezadi Kausar ein av dei viktigaste norske talskvinnene for bruk av det heildekkjande plagget nikab (nikab er eigentleg namnet på den delen av drakta som skjuler ansiktet, men vert nytta i vidare forstand enn dette). Blant dei egyptiske feministane som markerte seg den gongen var namnesøstra Aisha Ismat al-Taymuriyya, ei tyrkisk kvinne fødd i Egypt, og Zaynab Fawwaz, som vaks opp i ein fattig libanesisk arbeiderklassefamilie. Båe var radikale, men Fawwaz var den mest radikale av dei to. I avisartiklar og bøker tok ho opp kvinner sin status i islam. Fawwaz meinte kvinner hadde rett til å gjera nettopp det Kausar gjer trass i sitt heildekkjande plagg: delta politisk, arbeida utanfor heimen og skaffa seg formell utdanning. Desse rettane var, hevda ho, slått fast i islam. Den frittalande kvinna stilde også spørsmål ved ektheita av hadithskrifter der kvinnefiendtlege synspunkt vert tillagt den islamske profeten.

Tidlege feministar i Egypt, som Fawwaz, henta også inspirasjon frå og knytte kontaktar internasjonalt. I ein artikkel i al-Nil i 1891 uttrykte ho støtte til engelske kvinner sin kamp. Ei av bøkene hennar. Ei av bøkene hennar, Kittab al-Durr, var eit kompendium med biografiar av kjende arabiske og europeiske kvinner. I tillegg til dette skreiv Fawwaz dikt og to romanar.

I dag er desse tidlege feministiske stemmene i den arabiske verda i stor grad gløymde, og det er kanskje talande nok at det er ein mann som vert hugsa for å for alvor ha sett kvinnefrigjering på dagsordenen. Endå meir talande er det kanskje at perspektiva til denne mannen ikkje var utprega feministiske i det heile, han argumenterte ut frå den veksande tradisjonen av islamsk modernisme kombinert med meir sekulær nasjonalisme.

Det var i 1899 at den egyptiske juristen Qasim Amin gav ut boka Tahrir al-Mar’a (Kvinnefrigjering), ei bok han via til situasjonen for kvinnene i det egyptiske aristokratiet. Han oppfatta desse som ignorante og inaktive, og meinte at skulle ein reformera nasjonen eller det muslimske samfunnet, ummaen, måtte ein byrja med å reformera familien. Fordi kvinnene var avsperra frå samfunnet og fordi dei ikkje hadde vidare moglegheiter til utdanning vart det også umogleg for dei å oppdra kompetente born, då særleg gutar, til å leia den egyptiske nasjonen. Dermed vart muslimane hengande etter, sidan gammaldagse verdiar og tradisjonar heldt fram.

For å få slutt på dette måtte ein få slutt på ein situasjon der kvinner hadde det «verre enn slavar» og var gjort til «fangar i sitt eige hus». Med eit lovfokusert islamsk utgangspunkt argumenterte Amin blant anna mot heildekkjande slør og polygami.

Huda Shaarawi

Frå eit feminismehistorisk perspektiv er Huda Shaarawi meir interessant. Som marokkanske Fatima Mernissi skriv:

Mange vestlege feministar var overraska over Margot Badran sin biografi om den egyptiske feministen, for dei var overtydde om at muslimske kvinner ikkje var noko anna enn etterfølgjarar i kampen for kvinnerettar. Men det er sant at, sjølv i den muslimske verda, har denne feministiske rørsla [...] vorte gløymd, minnet feidd til side av dei konservative og fundamentalistiske ideane media har sunke ned i.

Shaarawi høyrde heime i det egyptiske aristokratiet og beherska både tyrkisk, arabisk og fransk. Tretten år gammal vart ho tvangsgifta med fetteren Ali Shaarawi, men når han gjorde konkubina si gravid nekta ho å godta dette – og levde separert frå ektemannen i årevis. Etterkvart skulle ho utnytta ektemannen sitt nettverk til å knyta kontakter både i Egypt og internasjonalt, og snart var ho ein leiande figur innan egyptisk feminisme.

I 1919 var ho blant anna med på å leia det fyrste kvinneopptoget i landet. Etter at ektemannen døydde, sat ho att utan nokon mannleg autoritetsfigur som kunne freista å avskrenka henne og med ei betydeleg formue å ta av. Ho vart meir og meir oppteken av kvinnesaka og grunnla det egyptiske feministforbundet i 1923. Då ho kom att frå eit internasjonalt feministmøte i Roma same året vart ho møtt av vener og tilhengjarar på jernbanestasjonen i Kairo. Her tok ho for fyrste gong av seg sløret offentleg. Fyrst var det stille. Så braut det ut applaus og fleire andre fulgte eksempelet hennar.

Mernissi sitt hjartesukk om korleis den feministiske rørsla har vorte gløymd er på sin plass. I dag er den mest markante avleggjaren av attenhundretalet sin islamske modernisme verken liberal eller frigjerande, og snarare anti-moderne enn moderne. Islamismen trakk det lengste strået, og den islamske modernismen vart kapra av det som, særleg i europeisk forstand, må sjåast på som djupt reaksjonære krefter. Kva låg bak? Det er vanskeleg å peika på ein årsak åleine, både politiske omstende og inngrodd konservatisme spelar ei rolle. Religiøs påverknad frå Saudi-Arabia og det faktum at islam sine to viktigaste byar, Mekka og Medina, har vore på hendene til den ekstreme wahhabirørsla spelar heilt sikkert også inn.

I Egypt var det militærkuppet i 1952 som skulle setja ein stoppar for den feministiske rørsla. Det nye regimet gav kvinner stemmerett i 1956, men den egyptiske feministunionen lei same skjebne som andre uavhengige politiske organisasjonar: han vart knebla.

Ikkje horer, ikkje undertrykte

Til liks med mange vestlege sekularistar og islamkritikarar ser den franske menneskerettsaktivisten Fadela Amara på hijaben som eit undertrykkande klesplagg og som eit politisk symbol, snarare enn eit religiøst. Sjalet, seier ho, er «ingenting anna enn ei metode for undertrykking som spring ut frå eit patriarkalsk samfunn». Amara, som har skrive boka Ni putes, ni soumises er praktiserande muslim. Likevel representerer ho på mange måtar ein sekulær feminisme det er lett for nordmenn å kjenna seg att i. Samstundes har ho vore kraftig kritisk ovanfor vestlege intellektuelle, og ho er på ingen måte unnvikande i høve å kritisera muslimske miljø, slik nokre vestlege feministar nok kan anklagast for. Ho meiner at unge jenter i dei franske ghettoane står under dobbelt press: ikkje berre vert dei utsett for rasisme og diskriminering, dei er også offer for ein machokultur som har vakse fram i krysspunktet mellom motløyse, konservatisme og radikal islamisme, det ho kallar «den grøne fascismen». Organisasjonen ho var med å stifta har same namn som boka, «Verken horer eller undertrykte». Dei har fått mykje merksemd og mykje støtte i Frankrike, men også mykje kjeft.

Andre muslimske feministar har eit utgangs-punkt som er mykje mindre sekulært. I november 2006 vart den andre konferansen om islamsk feminisme arrangert i Barcelona. Konferansen vart gjesta av ei rekkje sjølverklærte islamske feministar frå verda over. Blant dei fant ein både dei utan hijab, som den frittalande amerikanske feministen Asra Nomani, og dei med hijab, som indonesiske Lily Zakiyah Munir.

Ein finn også både kvinner og menn. Ein av mennene, og ein av initiativtakarane, er Abdennur Prado, ein spansk konvertitt til islam. – Prosjektet sprang ut frå arbeidet vårt med nettsida webislam.com. Medan me såg på nyhende frå den islamske verda oppdaga me den andre sida av biletet, akkurat det som midtstraums media i Vesten har ein tendens til å skjula, nemleg at det finst ei brei intellektuell rørsle innan islam som er kritisk både til det vestlege samfunnet og til lovfesta islamsk tradisjon. Det gjekk opp for oss at det har dukka opp mange muslimske kvinnegrupper desse siste åra, og det i land så langt frå kvarandre som Malaysia, Nigeria, Syria og Pakistan, for å nemna nokre. Alle desse rørslene hadde noko til felles som me har kalla «islamsk feminisme»: muslimske kvinner krev rettane sine ut frå eit islamsk rammeverk. Me fekk ideen om å samla saman nokre av desse akademikarane og aktivistane til ein internasjonal konferanse, slik at islamsk feminisme kan verta synleg som ein heilskap, som ei fornyande kraft i ummaen.

- Ei religiøs plikt

– Den viktigaste drivkrafta er at muslimske kvinner vert diskriminert på måtar som ikkje har noko med bodskapen i Koranen å gjera, og at det er naudsynt å gje samtidige svar på vår tids problem. Det høyrest kanskje rart ut, men eg kan ikkje forstå kvifor storparten av muslimar verda over ikkje slost mot denne diskrimineringa. For meg, som muslim, er dette ei plikt. Meir personleg handlar det òg om at eg nektar å godta mønsteret for «den muslimske mannen» som tradisjonalistane tilbyr. Dette mønsteret har ikkje noko med mi spirituelle oppleving av islam å gjera, ikkje noko med bodskapen i Koranen å gjera, og ikkje noko med min vestlege kulturelle bakgrunn å gjera.

– Mange vil seia at islamsk feminisme er ei sjølvmotseiing?
– Då har dei ei essensialistisk oppfatning av islam.

Prado meiner at ordet feminisme eigentleg er overflødig, at feminismen er ein del av islam. Asma Barlas, som føretrekk å ikkje kalla seg feminist, men berre som «truande», seier det på denne måten: – Mange muslimske lærde i dag, eg er sjølv blant dei, viser at det også er mogleg å lesa Koranen på ein frigjerande og anti-patriarkalsk måte. Å forsvara kvinneundertrykking og kvinnehat ut frå islam, tyder at ein overser at det er avhengig av den som les, korleis Koranen si lære vert forstått, det er avhengig av kontekst. Å lesa forsvar for diskriminering ut av Koranen er det same som å projisera kjønnshat over på Gud, og slik eg ser det er det ikkje noko teologisk hald i islam for å gjera dette.

Potensiale til endring?

Ein ting er teorien. Kva arbeid gjer dei islamske feministane i praksis, og har dei i det heile sjanse til å få gjennomslag for dei politiske ideane sine? – Eit godt døme er endringane som vart gjort i den marokkanske familielova i 2004, i følgje Margot Badran, kanskje den akademikaren i verda som har best oversikt over rørsla, og også til stades på konferansen i Köln. Ho meiner den islamske feminismen hjalp til med å bera fram endringane, som blant anna innebar at det vart enklare å skilja seg, at fleirgifte vart strengt regulert, at minstealderen for ekteskap vart sett opp frå femten til atten år og som også oppheva kravet til kvinner om å vera lydig ovanfor ektemannen. – Samstundes var det konkrete politiske grunnar til at dette gjekk gjennom, seier Badran.

Mange set lovendringane i samanhang med at islamistane hadde hamna på defensiven og fått store delar av opinionen mot seg etter terroråtaka i Casablanca i mai 2003.

I møtet med feministiske rørsler som kombinerer sin kvinnekamp med muslimsk tru, vil mange i Vesten utvilsamt stussa. Badran meiner at den islamske feminismen ikkje kan fangast opp i det ho kallar gamle oppkonstruerte motpolar, til dømes mellom religiøse og sekulære krefter eller mellom Austen og Vesten. – Eg meiner at den islamske feminismen demonstrerer at ein har både problem og mål til felles, med idear om likskap mellom kjønna og sosial rettferd som grunnleggjande utgangspunkt. Å snakka om eit klæsj mellom sekulær feminisme og religiøs feminisme er gjerne eit resultat av manglande historiekjennskap, eller, i mange tilfelle, av eit politisk motivert forsøk på hindra brei solidaritet kvinner mellom.

Konfrontert med den flamske politikaren Filip Dewinter, ein av Europa sine mest vellukka høgreekstremistar, si utsegn om at islam og vestleg demokrati kræsjar på fleire område og at muslimar må gjera eit val mellom dei to, reagerer Asma Barlas på krassare vis. – Dette er ikkje noko anna enn den siste versjonen av «vala» muslimar har vorte tilbydd historisk, mellom å vera muslim og å vera noko anna. Under det britiske styret i Egypt fekk til dømes muslimske kvinner valet mellom å vera muslimar eller å vera frigjorte. Eg trur desse valalternativa fortel meir om dei som set dei opp enn dei seier om islam og muslimar.

—

Denne artikkelen er skriven med utgangspunkt i to artiklar eg tidlegare har hatt på trykk i “Fri Tanke”. Sjølv om artiklane handlar om ganske ulike tema, vestlandsk islamdebatt og islamsk feminisme, står dei godt saman. Medan islam og muslimar har vorte utsett for skarpe åtak frå både lokalavisjournalisten Olav Bjørkum og anna hald, er nokre av dei i strid for å betra kvinner sine vilkår i muslimske land og for å reisa ei ny, feministisk fane i den europeiske, muslimske diasporaen. Medan reaksjonære krefter – som dei Aisha Kausar representerer – er både høgst reelle og høgst verksame er det beint fram tåpeleg å redusera islam til å handla om dei. Der tåpelege konspirasjonsteoriar om det komande eller alt eksisterande Eurabia vert utelete er dette den høgreradikale islamkritikken sitt største problem: prega av ein forkvakla nasjonalisme vel den å retta motstand mot menneske som kunne ha vore allierte i arbeidet for fridom. Muslimske kvinner vert nytta som ammunisjon i nasjonalistisk retorikk, ikkje handsama som tenkjande menneske.

Men det er noko meir eg ynskjer å fortelja. Sjølv kjem eg frå Kvam sin nabokommune Samnanger. Då eg vaks opp var det få innvandrarar i kommunen – idag er 5,8 prosent av innbyggjarane anten innvandrarar eller norskfødde av to innvandrarforeldre. Men kommunen har vore fleirkulturell lenge, sidan indremisjonsrørsla eg skildrar i Kvam også er sprell levande her i kommunen. Bentsen sine idear om Israel og endetida er ikkje idear han er åleine om, men denne kristenkonservatismen gjev seg også andre utslag. Om det var dei som låg bak at symjeundervisninga i mine skuledagar ei heil tid var kjønssegregert veit eg ikkje, men eg veit at det var eit tema – eit problem – for nokre av mine medelevar (eller foreldra deira) at dans var ein del av gymnastikkundervisninga. Og eg veit at eg las eit lesarinnlegg om det same i lokalavisa Samningen i gymnasdagane mine, seint på 1990-talet.

Eg veit også at denne rørsla i ei viss mon er prega av friviljug segresjon frå storsamfunnet, og at klåre kjønnsrollemønster framleis eksisterer. Endå sterkare utslag har ideane deira for seksualmoral. Det er uhøyrd å liggja saman før ekteskapen, mange giftar seg unge – og i stor grad innanfor sitt eige miljø. Mange går på eigne vidaregåande skular, og hadde kommunen vore større, ville det ikkje forundra meg om einskapsskulen snart stod for fall, på same vis som i Kvam. Indremisjonsmiljøet er også ein av forklaringane på at Kristeleg Folkeparti står sterkt i kommunen, sjølv om hovudforklaringa er ein populær og folkeleg ordførar med bakgrunn i eitt langt breiare kristent miljø. Religion og politikk let seg ikkje heilt skilja åt.

Då eg les dei evinnelege islamdebattane i det offentlege hender det i blant at eg lurer på om denne røyndomen er ukjend for verda utanfor. For meg gjev kjennskapen til eit rotnorsk konservativt religiøst miljø seg fleire  utslag. For det fyrste synest eg ikkje religiøs konservatisme i seg sjølv er særleg skummelt. Små religiøse miljø endrar ikkje samfunnet, gjer det ikkje uleveleg, byggjer ikkje om det norske huset, men er ein del av mangfaldet eit liberalt samfunn faktisk gjev oss. For det andre ser eg ikkje skilnaden på å retta kritikk imot konservative miljø som er kristne og rotnorske og konservative miljø som er muslimske og innvandrarprega. Eitt av dei verste utslaga for kristenkonservatisme i indremisjonsmiljøa på Vestlandet er homofobi, noko som også lever langt utanfor desse miljøa. Eg synest synd i den homofile ungdomen som veks opp i eit vestlandsk indremisjonsmiljø, for det er mykje som ligg ann for at dette er eit reint helvete å gjennomgå. Då er det også rimeleg å koma med politisk kritikk. Det same gjeld sjølvsagt, og openbert, i høve konservative islamske miljø; blant anna i høve nettopp homofobi, der enkelte av desse jamvel går så alfor mykje lenger.

Det gjeld òg i høve nikab. På same vis som eg ville ha reagert skarpt dersom indremisjonsmiljø idag skulle freista å pressa dans ut av gymnastikkundervisninga – og det er framleis ikkje eit heilt utenkjeleg scenario – reagerer eg sterkt på at ein representant frå eit reaksjonært islamsk miljø med politiske vyer får reisa rundt på skulane og halda føredrag om bruk av eit plagg som representerer ei langt verre form for sjølvsegregering enn indremisjonsmiljøa har stått for. Det skulle – for å vera ærleg – berre mangla.

Og det skulle – for å vera ærleg – også berre mangla at me diskuterer korleis sosial tvang og forventningar skapar problem for  ungdom. I etterkant av at min korte kommentar “Noen ord om nikab” vart publisert i Dagbladet vart eg kontakta av ei kvinne som fortel om ungdomar i hennar omgangskrins som grunna religiøst prega sosialt press knytt til klede føler at det er vanskeleg å delta i friluftsliv, idrett og skulegymnastikk. Eg har liten grunn til å tvila på røyndomen i det.  Medan religionsfridomen må og skal forsvarast – og den fridomen også inkluderer retten til å gjera val som gjer livet vanskelegare – bør me i Noreg vera frimodige nok til å diskutera kva me som storsamfunn kan gjera for å syta for størst mogleg fridom for flest mogleg på flest mogleg område. Også dette.

http://www.youtube.com/watch?v=fZcs1SHVbz0

Men likevel.

Det som fikk meg til å flire som best i dag var imidlertid ikke Donald, men leserinnlegget “Internett en flopp!”, publisert i Dagens Næringsliv i 1996, et leserinnlegg som for tiden gjør det sterkt på nettopp internett. Leserbrevskribenten skriver blant annet det følgende:

I dag er det kun én prosent av befolkningen som bruker Internett hjemme, og særlig flere tror jeg ikke det vil bli. Hvordan er det mulig å lage så mye styr omkring et medium som 99 prosent av befolkningen ikke benytter seg av privat, kan bare forklares med at det er massemediene som er hovedaktørene også på Internett.

I dag sier han at han føler seg uthengt, og at han “tok grundig feil den gangen”. Det får man si.

En som ikke tok like grundig feil var Stephen Isaacs, som i Columbia Journalism Review skrev en artikkel om “the tablet”, i 1995. Han mente at enheten ville bli en enhet i “konvoluttstørrelse, tynn (en tomme tykk), et bærbar elektronisk brett på under et kilo”, som ville gjør det mulig for brukerne “å konstant laste ned nytt materiale, i stor grad i de samme formatene som de allerede er kjent med”, og som ville ha berøringsskjermsteknologi som ville hjelpe brukerne til å velge artikler. Alt ville bli lagret på “små minnekort satt inn i maskinen”. Enheten ville selv erstatte Rolodex-en!

Jeg leste om Isaacs artikkel i en ferskere artikkel i Columbia Journalism Review. På en Kindle. Og forfatteren av denne nye artikkelen, Megan Garber, minner oss på at dette var i 1995:

Nineteen-ninety-five, the year Larry first met Sergey. The year before The New York Times launched nytimes.com, its sparse little “Web-site.”. The year when getting a cd-rom from America Online in the mail was still cause for excitement, when we forgave our modems their crackles and squeals because their noise carried, implicitly, the promise of connection.

Artikkelen fortsetter med en interessant diskusjon rundt hvordan journalister som skriver om journalistikk alltid har vært opptatt av – og bekymret for – journalistikkens fremtid:

There’s a comfort to all this, a sense that what we’re experiencing now, at this moment in journalist – the tremors, the crumbles, the seismic shifts – has all been experienced before. Even in a world that finds tablet computers ubiquitous rather than imaginary, even in a world that finds machines and formulas (robots, algorithms, cyborgs) taking over tasks once done by humans, even in a world that finds us somehow, gleefully celebrating the takeover… journalism is still journalism

Nå har journalistikken selvsagt også utviklet seg. I blant til det bedre. I blant til det verre. Men den gode journalistikken handler på mange måter om det samme som fortellingene rundt leirbålet for riktig lenge siden: den handler om å fortelle historier. Den handler om å forklare hvordan verden ser ut andre steder, om det er – som jeg skriver om – i “det mørke nettet”, om det er i et annet land eller om det er i fjøset til sauebonde Hansen.

Boken min har fått gode anmeldelser på flere kanter. Det er jeg selvsagt glad for. På facebook har den også fått en del kjeft; og noen mener at de som ønsker å forstå europeisk høyreradikalisme istedenfor burde lese akademisk litteratur. Og for all del: Jeg har mengder av akademisk litteratur å anbefale for dem som er interessert, f.eks. Populist Radical Right Parties in Europe av den nederlandske statsviteren Cas Mudde (du kan lese introduksjonen her). Slik litteratur er ofte gode kilder til innsikt.

Selv har jeg imidlertid verken prøvd eller villet skrive en akademisk bok. Jeg har skrevet en fortelling fra virkeligheten: en introduksjon til en annen verden. Og jeg har forsøkt å skrive fortellingen slik jeg kunne ha fortalt den til deg over noen øl på pubben (men, ok, av og til blir jeg en smule nerdete, som Dagens Næringsliv påpeker i en ellers positiv anmeldelse i dagens avis). Fordi jeg liker amerikansk journalistikks sterke tradisjoner for fortellende journalistikk, og fordi jeg tror denne måten å fortelle på gjør seg like godt i en ebok – på “the tablet” – som den gjør seg på pubben eller rundt leirbålet.

Og det er sjølvsagt eit haldbart argument. Det er heilt i orden å kritisera gamle tradisjonar og å meina at dei burde forkastast; og det gjeld definitivt også for omskjering av gutebarn. Slik kritikk må dei som praktiserer religiøst motivert omskjering finna seg i, om dei no skulle vera muslimar, jødar eller til dømes koptiske eller etiopisk-ortodokse kristne. Eg er ikkje særleg begeistra for omskjering av gutar. Med respekt for mine jødiske og muslimske venar: eg synest det er ein uting.

Det som verre er: Det førekjem komplikasjonar ved omskjering av gutebarn, både reint fysiske (til dømes som eit resultat av infeksjonar) og psykologiske, noko det ikkje er vanskeleg å finna døme på i forskningslitteraturen. Det siste gjer seg også utslag i at ein har ein marknad for såkalla forhudsrekonstruksjon. Omskjering av gutebarn burde vera eit etisk dilemma, også for medlemer av religiøse grupper som praktiserer dette rituelt. Difor har eg respekt for til dømes dei jødiske gruppene som i staden for omskjeringsseremonien brit milah praktiserer namneseremonien brit shalom. Difor har eg også respekt for muslimar som vel å overlata avgjersla om omskjering til borna sjølv, når dei kjem i ein alder der dette er naturleg.

Men vegen frå å kritisera religiøse tradisjonar ein ikkje liker, til å villa forby dei same er ein veg som bør vera ganske lang. Eg er mildt sagt skuffa over at Human-Etisk Forbund tek så lett på dette, ikkje minst sidan eit forbod mot omskjering av guteborn langt på veg vil vera eit direkte åtak på særleg to religiøse minoritetsgrupper i Noreg, den jødiske og den muslimske. Ein tek seg i å tenkja: kva anna vil Human-Etisk Forbund forby? Kva andre inngrep i den såkalla foreldreretten vil dei gjera for å verna born mot overgrep? Sjølv har eg ikkje problem med å tenkja meg religiøs praksis som kan ha dramatiske psykologiske verknader på born, til dømes det å vera vitne til såkalla tungetale. Vil HEF forby foreldre som er aktive i karismatiske kristne rørsle å ta med borna sine på dei same? Vil dei forby – for den del – helveteslæra? Det tviler eg på, og dette er ikkje – som ein bekjent av meg innvende – eit slippery slope-argument; det er ei påpeiking av logisk inkonsistens.

Lat oss høyra kva forstandar Ervin Kohn i det Mosaiske Trossamfund har å seia:

Dette er noe som er svært tett knyttet til det å være jøde, og er noe vi har drevet med i tusenvis av år. Det er helt utenkelig å slutte med det.

Som eg har vore inne på er det sjølvsagt ikkje vidare haldbart å meina at noko ein har drive på med i tusenvis av år med naudsyn bør halda fram. Men her er me likevel ved ei vesentleg kjerne: norske jødar kjem neppe til å slutta med omskjering av gutebarn grunna ein lovparagraf – om no HEF skulle få gjennom ynskjet sitt (eg hadde nær sagt: Gud forby). Dermed er HEF sitt framlegg i praksis eit framlegg som ikkje berre råkar omskjering, men eit framlegg som råkar blant andre den jødiske minoriteten i Noreg direkte. I staden for å føra ein humanistisk fundert kritikk mot omskjering, som kanskje kan få både muslimar og jødar til å vurdera andre standpunkt – standpunkt som faktisk finst innanfor dei respektive kultursfærene – vel dei å gå inn for eit forbod. Kvar er den konsekvensetiske analysa?

Eit slikt forbod vil anten føra til ein oppblomstrande illegal marknad for omskjering av gutebarn (der ein lett kan tenkja seg større fare for komplikasjonar) eller rett og slett til at blant andre norske jødar vel å forlata landet. Då plasserer Human-Etisk Forbund seg – vonleg høgst uforvarande – i ein idétradisjon dei slett ikkje burde plassera seg i. I beste fall – og det er vel helst tilfelle – gjer dei som Kohn påpeiker:

De lar seg styre av dette rotnorske Tante Sofie-komplekset som sier at “hvis alle bare var som meg, så ville alt bli bra.” Det er en grunnleggende manglende forståelse og toleranse for annerledeshet i vedtaket.

Human-Etisk Forbund set seg med dette opp på ein høg kvit hest, pliktetisk og humanistisk, utan kompromissvilje og utan forstand. For: om ein lever i eit fleirreligiøst samfunn og ynskjer ein viss samfunnsharmoni må ein rett og slett godta at andre driv på med ting ein slett ikkje liker. Ein må jamvel godta at religiøse grupper innad praktiserer ting storsamfunnet elles ikkje vil godta: diskriminering av kvinner, diskriminering av homofile, osv (båe delar kan for øvrig ha særs dramatiske konsekvensar, berre spør homofile som har vakse opp i sterkt antihomofile religiøse miljø). Ein kan og bør ofte kritisera religiøse tradisjonar. Sjølv har eg langt på veg studert religionsvitskap for å vera betre i stand til å gjera nettopp det. Men ein verken kan eller bør forby alt ein ikkje kan fordra. Det bør ein berre gjera når det er snakk om verkeleg alvorlege overgrep eller om praksis som er stikk i strid med grunnleggjande verdiar i det norske samfunnet. Heldt omskjering av gutebarn?

Fleire av hovudstyremedlemene i Human-Etisk Forbund freistar seg på å samanlikna omskjering av gutebarn med brenning og steining av menneske, samt med omskjering av kvinner; som heller bør kallast kjønnslemlestelse (i alle høve bør dei meir kjende formene for omskjering av kvinner kallast det). Det er ei grov forkleining av skjebnene til menneska som – den dag i dag – faktisk vert utsett for denne typen overgrep. I dei to fyrste tilfella snakkar me om drap. I det siste snakkar me om eit inngrep med ein tilsikta effekt som i seg sjølv medfører særs alvorlege konsekvensar, særleg ved såkalla infibulasjon, som er noko av det mest groteske ein kan utsetja eit jenteborn for.

Uavhengig av kva ein måtte meina om omskjering av gutar som tradisjon er det eit relativt uskuldig inngrep når det vert riktig utførd. Det kan utilsikta leia til komplikasjonar i ein del tilfelle; men for langt dei fleste gjer det det ikkje. Human-Etisk Forbund sine styremedlemer burde ha gangsyn nok til å ikkje koma med den typen samanlikningar. Og om dei ikkje har det, så burde forbundet sine medlemer ha gangsyn nok til å velja eit anna styre.

Lokalavisa Samningen er det annleis med. Dei publiserte eit langt intervju med meg om blant anna dette på torsdag (i papirutgåva), og også på nett. Her seier eg blant anna:

Øyvind Strømmen er også svært kritisk til debattkulturen ein finn på nett, eller mangelen på slik kultur. I mange nettdebattar, også på sidene til heilt vanlege aviser, treng ein ikkje lesa mange innlegg før ein anar ein hatkultur. Folk hatar den og den, dei kallar namngjevne politikarar for landsforrædarar, dei ønskjer død og forderving over meiningsmotstandarar. Dei brukar i det heile ord og uttrykk som aldri ville vorte tillate på trykk i ei avis, men som altså slepp gjennom i nettdebattar. For mange unge menneske er nettdebattane dei einaste debattane dei deltek i, og då er grunn til å spørja seg kva denne måten å debattera på kan føra til.

Øyvind Strømmen meiner det no må koma ein debatt om dette, om kvar grenselinjene mellom redaktøransvar og ytringsfridom skal gå. I tillegg må me alle ta ansvar. Me må ta til motmæle når me ser slike hatske måtar å uttrykkja meiningar på.

Navjot Sandhu, norsk sikh med indisk bakgrunn, stilte eit betimeleg spørsmål i Dagens Næringsliv 27. juli, eit spørsmål Fædrelandsvennen også tek opp på nett: Kva om Anders heitte Ahmed? Korleis ville Noreg då ha reagert? Diverre er det ikkje altfor vanskeleg å svara på. Det er berre å sjå på korleis det vart reagert då flesteparten av oss framleis trudde at dette var eit islamistisk terroråtak, før rapportane om ein høg og blond mann byrja å koma. Eg skal gje eit par døme frå facebookveggane til profilerte Frp-politikarar. Politikarane sjølv uttalte seg ikkje på noko vis det er verdt å kritisera, men ein del av dei som følgjer dei var det annleis med. Fyrst frå veggen til Per Willy Amundsen:

Den andre kommentaren over (som tre personar har trykt “liker” på!) er for øvrig skrive av ein tidlegare listekandidat for det djupt rasistiske partiet Norgespatriotane – eit parti som på amatørmessig vis forsøkte å kopiera ytterleggåande parti som det flamske Vlaams Belang og det franske Front National. Og det er meir:

Den andre kommentaren der er frå ei kvinne med tilknytning til Framstegspartiet, ei som også har skrive lesarinnlegg på vegner av partiet. Om ho er medlem idag veit eg ingenting om, og om ho er det vil nok Geir Mo gripa inn rimeleg raskt. Same kvinne skriv – klokka 17:22 – det følgjande. Det er rimeleg forstemmande:

På veggen finn ein også dette, skrive av same kvinne:

Det skal seiast at særleg karen frå Norgespatriotane og kvinna som uttrykker skuffing over at Jens Stoltenberg ikkje var blant dei drepte får kraftig motbør frå andre av Per Willy Amundsen sin facebookfølgjarar. Eg vil ikkje hevda at desse sjuke ståstadene på nokon måte representerer Framstegspartiet, og i den grad ein skal kritisera Frp for noko er det altså at slik ræl fekk stå på Per Willy Amundsen sin vegg lenge (i etterkant har heile profilen hans vorte teke ned). Og det gjeld ikkje berre Amundsen sin vegg, det gjeld også Siv Jensen sin facebookvegg; der det dukka opp ein haug med krav om stengde grenser (og det er ikkje “innvandringskritikk”, og heller ikkje noko Frp står for), fleire postar som gjev sosialistar og innvandringspolitikken skulda, fleire som meiner at det må vera openbert at terroråtaka var utført av islamistar og den verste av dei alle, denne:

Teatime siktar til dette initiativet frå Antirasistisk Senter.

Då eg var innom Siv Jensen sine facebooksider i går stod kommentaren der framleis. Og det er kanskje like greitt, fordi kommentaren glitrande illustrerer svaret på Sandhu sitt spørsmål. Dette hadde me kome til å sjå mykje av dersom terroristen faktisk hadde heitt Ahmed, dersom han var ein muslim radikalisert over nettet, og ikkje ein nordmann påverka av “kontrajihadistane” sitt forskrudde verdsbilete. Sidan han var det, har desse stemmene tagna. Men er det nokon som trur at ideane deira ikkje eksisterer der ute? Verkeleg.

Desse grove ytringane posta på Frp sin facebookvegg er imidlertid berre blåbær samanlikna med kva som har fått passera i nettdebattar dei siste åra. Eitt av dei mest hårreisande døma finn ein på nettstaden Hegnar.no – attende i juli ifjor. Nettstaden har elles vore kjend for å ha omlag null moderering av kva som vert publisert; noko som er å fullstendig fråskriva seg redaktøransvar. Eg skal gje nokre døme frå ei utveksling som fann stades der.

Stoltenberg er en mye større landssviker enn Quisling.

Helt enig!

Quisling når ikke Stolten til anklene en gang.

Quisling, en landssviker? Ja, det er sant. Stoltenberg, en landssviker? Jepp, det er også sant. Hva er problemet?

Etter denne porsjonen landssvikarsamanliknar, dukkar ein jødehatar opp:

“Hvordan er Stoltenberg en landssviker?”

Nei det forstår ikke jeg heller, all den tid han ikke er norsk, men jøde.

Som ikketroende jøde har han ingen lojalitet til nordmenn, men ser det heller som sin oppgave å bygge en rettferdig verden.

Om nordmenn må oppgi sitt paradis, for at andre skal få det bedre, er bare god sosialisme.

Og då er det nokon som reagerer:

Der kom jødehateren og ødela nok en tråd. Som vanlig er klage sendt til admin.

Administrator gjorde imidlertid ingenting ved det. Debatten gjekk likevel vidare i det opprinnelege sporet, og her kjem ein kommentar som framstår i eit grufullt lys idag:

Utøyet på Utøya er opplært til å hylle landssvik.

Dette er altså ikkje henta frå ein eller annan ekstremistblogg, eller frå nettstaden til ei høgreekstrem gruppe. Dette finn ein på nettdebatten til eit norsk medium, med eit ikkje ubetydeleg tal lesarar. Det ville vera interessant å vita kva Trygve Hegnar meiner om det idag.

Det er nokon som meiner at nettdebattene har skapte nye demokratiske arenaer, og gjeve grobotn for ein breiare demokratisk kultur. Det er nok også ein riktig observasjon. Det vert skrive mykje bra av bloggarar, og mykje av dette er ting som elles ikkje ville ha vorte ein del av den offentlege debatten. Det finst nettforum som er prega av gode og saklege debattar. Men det finst også nettdebattar som har vore gjennomsyra av hatkultur, drittslengning, ekstreme politiske oppfatningar og ekstrem retorikk, og det i ei slik grad at det har vore omlag umogleg – eller i det minste så ubehageleg at ein har latt vera – for anstendige folk å delta i dei. Det er ikkje fostring av demokratisk kultur. Det er det motsette.

(Og om nokon lurer på kva som står på ekstremistbloggar, 18. juli 2011 hadde AntiJihad Norge en bloggpost som kunne fortelja oss at det er legitimt å skyta norske politifolk fordi dei arbeider for eit illegitimt regime).

Send englene til katastrofeområdene for å gi sitt lys, sin frekvens, sin tone slik at Moderjord kan komme i balanse så fort som mulig.

Dette er meldinga som vart posta på Engleskolen sine facebooksider i går kveld.

Dagbladet fekk det – inga overrasking der – raskt med seg, og laga ein stor artikkel om det heile. Kommentarfeltet under artikkelen er ei studie i forakt mot prinsessa, men det er ikkje berre der meir eller mindre sure ikkje-engletruande dukkar opp.

Trollinga har også slått ut i full blom på den nemnde facebooksida. Og nettrolling er aldri noko vakkert fenomen, heller ikkje når det går utover folk som trur på det mange oppfattar som tøvete. På nokre timar har det kome hundrevis av kommentarar, mange av dei er svært kritiske – og det er greitt. Nokre av dei er også rimeleg usaklege, uhøflege og beint ut ubehagelege.

Slikt må ein vel rekna med når ein stikk hovudet fram i det offentlege, tenkjer du kanskje. Og det er ikkje tvil om at Märtha med sin engleskule har stukke hovudet fram. Meir interessant er det kanskje å spørja om skulen hadde fått særleg merksemd (eller millioninntekter) i det heile om det ikkje hadde vore for at Märtha har ein far med dansk innvandrarbakgrunn og heilt utan etternamn. Personleg har eg mine sterke tvil til at Engleskolen hadde fått særleg merksemd i det heile, med unntak for merksemd frå dei som er litt over normalt interesserte i religion eller alternativrørsla, dersom Elisabeth Samnøy -  prinsessa sin englekollega – hadde vore åleine om han.

"Astarte Syriaca", måleri av Dante Gabriel Rossetti frå 1877.

Eg har skrive om Engleskolen – eller Astarte Education - tidlegare, då i samband med ei bokomtale av den sjølverklærte religionshistorikaren Hanne Nabintu Herland si bok “Alarm”. Det var fordi Herland i boka skulda skulen  for å driva med det “okkulte”¹, noko som er eit godt døme på hennar eigen ståstad, som slett ikkje er religionsvitskapleg.

Herland har sjølvsagt rett i at dyrkinga av gudinna Astarte – som skulen har namn frå – vert fordømt i det Gamle Testamentet. Det finn ein døme på i blant anna – passande nok, vil kanskje nokon seia – fyrste kongebok, der det heiter:

Salomo holdt seg til Astarte, sidonernes gudinne, og til Milkom, ammonittenes styggedom. Han gjorde det som var ondt i Herrens øyne, og fulgte ikke Herren trofast, som hans far David hadde gjort.

Men i Bibelen er det den framande og ikkje-jødiske guddomen Astarte som vert fordømt, og slett ikkje det “okkulte”. Astarte var då også primært ei fruktbarheitsgudinne og kulten hennar hadde, sjølv om me ikkje veit all verda, truleg svært lite til felles med det som i dag – tildels upresist og misvisande – vert kalla okkultisme².

Det er lett å tenkja at Herland sin prinsessekritikk heller ikkje eigentleg handlar om okkultisme, men om at prinsessa følgjer ein religiøs tradisjon som for Herland er framand. Og det er her – om ingen andre stader – at dei sinte nettskribentane knyter hender med Hanne Nabintu Herland, og med kvarandre, anten dei er beinharde ateistar eller statskyrkjekristne.  Dei fokuserer ikkje på dei gode grunnane til å verta forarga -  som at Noreg si ambassade i Italia reklamerer for Märtha sitt livssyn. Dei er rett og slett forbanna fordi Märtha trur på noko anna enn dei sjølve, og fordi Engleskolen er dristig nok til å ta utgangspunkt i sitt eige livssyn når dei oppmodar folk til å tenkja på jordskjelv- og tsunamioffer i Japan. Lat meg sitera eit par kommentarar frå facebooksida til Engleskolen:

Så kanskje vi skal fousere på å hjelpe og ikke overlate det til eventyrfigurer…

Stå på jenter d er nok mange idioter som tror på våset dere driver med , men d er vel gode penger å tjene på andres nød og uvitende..

hvor gal går det an å bli???? en ting til,man skal ikke tilbe noen annen en vår Herre….

Det virkelige overtrampet her er Dagbladet som lar mentalt forstyrrede som tror på engler få komme til ordet.

Hadde det enda vært Jesus en ville be til. Blasfemi og sykt tull og tøys. Jeg skjemmes og gremmes. Dette er for alvorlig til blasfemi.

Jenter! Dere må slutte å spise så jævla mye fleinsopp…. Det er ikke bra i lengden, det er jo helt tydelig…

Jeg lurer bare på, hvor er mennene i de hvite frakkene? Og NÅR skal de hente både Märtha og alle andre som er involvert i den såkalte Engleskolen?

Fy dere er syke i hodet. Skal ha oppmerksomhet av andres elendighet. Dere skulle hat smekk på baken³.

Personleg er eg også rimeleg overtydd om at japanarane har meir bruk for andre former hjelp enn englar akkurat no. Det er ikkje det som er poenget. Here’s the deal: lat oss tenkja oss at ein prest skreiv på si facebookside eller sin twitterkonto og oppmoda til å be for det japanske folket. Det ville skilja seg lite frå engleoppmodinga, men ville av dei fleste ha vorte oppfatta som ei velmeint oppmoding. Det vil seia: dei fleste ville nok ikkje ha fått det med seg i det heile. Dagbladet hadde ikkje kome til å slå det stort opp, med mindre det var ein eller annan kjendisprest. Hundrevis av sinte menneske med eit anna livssyn enn presten sitt hadde ikkje strauma til facebooksida for å seia si ærlege meining om kor tøvete det heile ar. Dei færraste hadde løfta på ein augnelok.  Få – om nokon – hadde skulda presten for å villa tena på andre sine lidingar.

At Engleskolen sin facebookredaktør – kven det no enn er – også er ufølsam nok til å seia at det er ei “velsigning i alt” etter ei fælsleg naturkatastrofe er sjølvsagt verre; men det er berre nokre av kommentatorane som bit seg merke i akkurat det oppe i heile skitstormen. Og grunnen til denne skitstormen er lite anna enn at Märtha er prinsesse, og at media difor synest at alt ho føretek seg er uhorveleg interessant.

I tillegg skil den religiøse ståstaden hennar seg frå det allment aksepterte i Noreg, og ho tener jamvel pengar på det (men eg kan ikkje sjå at Märtha – i motsetnad til ein del andre – til dømes spekulerer i å hala pengar ut av sjuke folk i byte mot løfter om fjernhealing eller auravask). Kombinasjonen gjer at ein del meiner det er fritt fram for å hella ut av seg eder og galle mot andre sitt livssyn på ein måte som det elles omtrent berre er islam som vert utsett for.

Det er det i utgangspunktet ikkje noko gale med, så lenge den religionskritikken ein driv med i det minste inneheldt eit fnugg av saklegheit. Prat om menn i kvite frakkar, fleinsopp og vurdering av andre si mentale helse tyder imidlertid på ei respektlaus haldning til andre sitt livssyn. Og i høve Märtha og engleskulen hennar er dette umåteleg lettvint. Omlag den einaste motkritikken du vil verta møtt med kjem frå fans av Engleskolen som synest det er trist med all denne negativiteten, og som møter all kritikk med ei avvisande tone som kan framstå som – vel – heller sekterisk.

Alt i alt koker ikkje dette ned til eit spørsmål om religion i det heile. Dette handlar om politikk, og om at Noreg framleis tviheldt på ein avlegs tradisjon  som frårøver  enkelte enkeltmenneske retten til å vera nettopp enkeltmenneske. Eg snakkar sjølvsagt om kongehuset. Som bloggaren Undre skreiv i samband med kvinnedagen 8. mars, altså før det heile braka laus:

Prinsessebarnet var fanget i det offentliges søkelys. Det er ikke det minste vanskelig å skjønne at det ikke nødvendigvis er bare-bare. Familieliv, skolegang, oppvekst, pubertet; alt det som er livet og alt det som er identitetsbygging kan være utfordrende nok om du ikke i tillegg skal ha en hel nasjon som følger med deg og stikker fingra i teen din. Jeg tror det ikke er sunt. Jeg synes ikke vi skal utsette mennesker for dette.

Me burde ha kvitta oss med kongehuset forlengst. Me burde ha latt prinsesser vera som folk flest. Og me burde latt Märtha ha livssynet sitt i fred.  Men me manglar folkeskikk, diverre.

Fotnoter daler ned i skjul:

a) farlege muslimar som står bak 911 og alskens andre skumle saker
b) farlege amerikanarar som står bak 911 og alskens andre skumle saker

Det skulle ikkje forundra meg om fleire kjem til. Surresurresurr.

Eg trur eg burde skriva ei bok kalla “While Akismet Slept. How Comment Spamming is Destroying the West from Within“. Eller kanskje “Joomla Alone: The End of the Blog as We Know It“.

Akkurat det kan en kanskje regne med var et PR-fremstøt fremfor noe annet, jeg tviler på at Shomrat regnet med å finne støtte i PFU. Klagen ble avvist i løpet av bare noen dager, – vi legger i likhet med [Dagbladet] vekt på den store takhøyde karikaturer har hatt og bør ha, opplyste PFU-sekretariatet til Dagbladet. Og de har selvsagt sitt på det tørre. Det bør ikke være opp til Israels ambassadør å sette føringer for hvilke type tegninger som kan publiseres i norske aviser og ikke.

Langt mer interessant enn Shomrats sinne over Graffs karikatur er en kommentar hun kommer med i et intervju med Dagsavisen:

Hun kom til Norge [...] med en programerklæring om å forbedre de bilaterale relasjonene mellom Norge og Israel, om å øke kontaktflaten økonomisk, kulturelt og intellektuelt. Imidlertid handler det om konflikt nesten hver gang hun dukker opp i norske medier. Shomrat sukker. – Det er problemet med Norge. [...] I løpet av de seneste årene er mediene og den offentlige opinionen blitt ekstremt kritisk og ensidig i sin holdning til Israel.

Klager om ensidighet er nok noe vi kommer til å se betydelige mengder av i leserbrevspalter i ukene som kommer. I et innlegg i Aftenposten der Graffs tegning ikke bare er uakseptabel og et uttrykk for ignoranse, men også «antisemittisk», sier Samuel Bodd og Edvard Dæhlin i Info-Midtøsten «nei til ensidig kritikk». Det hele minner meg om en debatt Ove Eikje i Kristent Pressesenter og undertegnede førte i fagbladet Journalistens spalter noen år tilbake.

Eikje kritiserte den «skjeve framstillingen som de fleste norske medier, med NRK i spissen, gir av konflikten i Midtøsten». Han brukte israelernes inntog i flyktningeleiren i Jenin som eksempel, og spurte hvorfor det hadde blitt så stille i norske media etter at det ble konkludert, blant annet av Human Rights Watch, at det ikke var en massakre. Jeg svarte at det i så fall var usedvanlig høylydt stille, siden både ANB og NTB hadde nyhetsmeldinger om saken, og flere aviser – inklusiv Aftenposten og Dagbladet – hadde lengre saker om samme tema.

Det finnes problemer med norske media sin dekning av konfliktene mellom Israel og naboene. Ikke sjelden er den overfladisk og preget av grove forenklinger.

Men mens karikaturer og kommentarartikler ofte svartmaler Israel, er selve nyhetsdekningen som regel relativt balansert. De gangene det mangler balanse er det som regel fordi også virkeligheten er skjev. På den ene siden står et velsmurt militærapparat med høyteknologisk utstyr, på den andre står militser stort sett bevæpnet med håndvåpen. Hadde det vært annerledes bør ingen tvile på at tapstallene på israelsk side hadde sett annerledes ut. Likevel er det ikke skjevhet når libanesiske ofre vies mer spalteplass enn israelske ofre; de siste ukene er det omtrent ti ganger flere av dem.

Likevel har Shomrat et poeng. Norske media er svært ensidige i sin holdning til Israel, ja, faktisk er norske media ensidige i sin holdning til både israelere, palestinere og libanesere. De er ensidig konfliktorienterte. Det fører ikke bare til at man overser andre hendelser, kulturelle, politiske, økonomiske, men også til at det er motpolene i konfliktene får mer oppmerksomhet enn de kanskje fortjener.

Samuel ibn Naghrela, som også er kjend under namnet Shmuel ha-Nagid, levde i Spania då maurarane invaderte landet. Han flykta frå Cordoba når berbarane tok byen i 1013 og flytta etterkvart til Granada der han jobba seg oppover i systemet og enda opp som ein sentral tenestemann for berberkongen Habbus al-Muzaffar. Det kunne ha vore eit døme i den romantiske framstillinga av det muslimske Spania som eit tolerant rom i det elles kristne og jødehatande Europa – ei framstilling som faktisk tildels stemmer med sanninga. Men historia ender ikkje der, ibn Naghrela sikra son til Habbus fyrsteplass i arverekkja og vart visir og leiande general i det muslimske riket; posisjonen hans gjekk så i arv til sonen Josef, som berre var tjue år. Muslimske motstandarar av sonen tok livet av han og snart vart ein kampanje sett i verk mot Granada sine jødar.

På ein måte illustrerer forteljinga både det varige og gamle tilhøvet mellom arabarar og jødar, og dei mange konfliktane opp gjennom historia. Eit anna døme finn ein i Ray Hanania, ein palestinskætta komikar som vaks opp i eit jødisk nabolag i Statane og seinare har gifta seg med ei jødisk kvinne. I boka “I’m glad I look like a terrorist” skriv han:

I grew up in a predominantly Jewish neighborhood on Chicago’s South Side. In fact, many Arabs I knew grew up in predominantly Jewish neighborhoods, because Arabs and Jews actually have much in common. And were it not for the Arab-Israeli wars, we would have had a fine existence together, eating the same foods, sharing the same ties to biblical history (my last name is a Hebrew word that means “God has been Gracious”), and boasting the same kind of overbearing mothers.

Fanatikarar treng i blant å bli helbreda. Diverre har norske palestinavenar og norske israelvenar falt i same fella som sine venar, ein god del av dei har blitt fanatikarar av typen som ser verda i svart-kvitt. Sjølv hugsar at eg som liten forsvarte palestinarane ovanfor min åtte år eldre bror, som forsvarte israelarane. Etterkvart som eg har vorte eldre har eg skjøna noko meir av kvar eg tok feil og kvar bror min hadde rett, og om eg har hatt flaks har det same hendt også andre vegen.

Slik enda palestinavenen Øyvind opp med å lesa israelske aviser og faktisk ta inn over seg det som stod der, og med å lesa jiddisk poesi og studera bibelsk hebraisk (sjølv om Kristin Clemet og “Kvalitetsreformen” nok har delar av æra for det siste). Men lat oss venda attende til Samuel, som altså levde ein gong for fælt lenge sidan (993-1056), og ikkje berre var visir, men også poet. Her er eit dikt han skreiv (i mi gjendikting):

Krigen byrjar som ei vakker ungjente

som ein kvar mann vil flørta med

og endar opp som ei stygg gamal kvinne

med gjestar som gret i liding.

Av ein eller annan grunn føler eg at Samuel ha-Nagid stadig har noko å fortelja til både israelarar, palestinarar og alle oss andre.