oyvindstrommen.be traktningar

Anders Behring Breivik er funne å vera strafferettsleg utilrekneleg av dei psykologisk sakkyndige. På blant anna Facebook ser eg folk som meiner dette “sparkar bein” under “prosjektet mitt”. Nokon hevdar også at eg har argumentert mot at han skulle vera klinisk gal, og at dette er provet på at eg har teke feil heile tida.

Ja, hadde ikkje det vore komfortabelt? Men eg har sjølvsagt aldri argumentert med at han ikkje er gal, eg har tvert imot understreka – blant anna i dette intervjuet med VG – at han openbert er gal i ein kvar folkeleg forstand av ordet. Eg sa:

Det er mange som har vært kjappe med å avfeie han som gal. I enhver folkelig forstand av ordet er han jo, men samtidig er det ideologiske aspekter her.

Dei kliniske vurderingane har eg overlete til folk som har greie på det, og det har eg tenkt å halda fram med, nettopp fordi det ikkje er mitt fagfelt. Sjølv har eg lenge oppfatta Breivik som sprute sprø, men det er i den folkelege forstanden av ordet, og det er ein folkeleg forstand eg nok også kan koma til å bruka på ein del andre personar, inklusiv ein heil del av skribentane som har fronta standpunkt tilsvarande Breivik sine på internett.

Fagfeltet mitt er journalistikk, og som journalist har eg særleg arbeidd med politisk og religiøs ekstremisme. Ein biverknad av dette er å lesa mykje Donald Duck, for å sleppa frå galskapen, bokstaveleg tala. Ein annan biverknad av dette er at eg har lese ein god del litteratur om terror, i ulike land og i ulike samanhangar. Og dermed kjem me til eit anna punkt, eit punkt eg etterkvart har gjenteke i ein del nettdebattar, men som det i lys av rapporten frå dei sakkyndige vert endå meir naudsynt å repetera: det er ingen motsetnad mellom galskap og ideologi. At Breivik vert rekna som strafferettsleg utilrekneleg, som klinisk sprø,  tyder ikkje at ideologien han legg føre vert uinteressant eller uvesentleg. Det at nokon er klinisk galne, tyder ikkje at dei ikkje kan setjast i samband med ei ideologisk rørsle. Det at ein har psykologiske årsaksforklaringar, utelukkar ikkje andre. Som eg skreiv i eit innlegg i Vårt Land for nokre dagar sidan:

Vidare spør [Roy Jacobsen] om det er rett å sjå på Breivik som eit «produkt av det norske samfunn», før han tek oppatt at Breivik «i mindre grad enn noen annen [later til] å være formet av et bestemt miljø». Det sentrale ser ut til å vera Breivik sin karakter, med andre ord psykologiske forklaringar.  Og det er for såvidt eit poeng: Ein kjem ikkje unna å sjå på psykologien til både Breivik, McVeigh eller for den del Mohamed Atta. Men det skurrar likevel. Anders Behring Breivik høyrer nemleg utvilsamt heime i ein ideologisk samanhang, og det er ikkje særleg vanskeleg å finna fram til denne.

For å skjøna ein vidgjeten terrorist som Muhammed Atta er ein altså også nøydd til å sjå på psykologiske forklaringar, og det er skrive ein heil del om både Atta og andre Al Qa’ida-terroristar sin psykologi. Kva er det som får dei til å bli terroristar? Eit døme på denne tilnærminga kjem frå psykolog Stephen A. Diamond i ein høgst lesverdig artikkel i Psychology Today. Diamond skriv blant anna følgjande:

The problem, of course, is that the United States makes a perfect target for the unconscious  transference–and I am using this term in the classic psychoanalytic sense–of anger, rage, resentment and embitterment toward parents and other authority figures onto the ultimate symbol of Western materialism, power, wealth and capitalism: America, “the great Satan,” as radical Muslims hatefully refer to it.

Dette er ikkje mitt felt, og når eg skriv om islamsk ekstremisme fokuserer eg naturleg nok på det eg faktisk kan noko om, nemleg ideologien bak. Den er i folkeleg forstand rablande sprø. Det er også god grunn til å tru at ein del salafijihadistiske terroristar har djuptgåande personlege problem som ligg som ei av forklaringane bak terrorismen. Det ville vera naivt å oversjå. Men det vil også vera naivt å oversjå nettopp dei ideologiske samanhangane. Det same gjeld for høgreekstreme.

Høgreekstremisme er mitt kompetansefelt, og det er på ingen måte slik at dei samanhangane eg peiker på er avhengig av at Breivik er strafferettsleg tilrekneleg. Det er ikkje fyrst gongen høgreekstrem tenkning opptrer saman med galskap. Det er ikkje ein gong fyrste gongen det gjer det med valdeleg utfall i Noreg. Seinast idag trykte Aftenposten ein interessant artikkel om ei grotesk sak som eg også har nemnd i ein del føredrag. Dei har skaffa fram meir informasjon om saka enn den eg hadde funne fram til, men eg har lese innlegg på nettet som ser ut til å ha vore skrivne av den aktuelle gjerningsmannen. Og dei innlegga var til å kjenna att i både stil og politiske poeng. Aftenposten skriv:

Natt til lørdag 23. august 2008 ble seksbarnsfaren Mahmed Jamal Shirwac (46) fra Somalia drept med 13 skudd i sin egen bil fordi han var mørkhudet. Drapsmannen var en 26-åring fra Oppdal, som fikk diagnosen psykotisk. Nye opplysninger Aftenposten kan legge frem i dag, dokumenterer at drapsmannen i flere år brukte mye tid på de samme høyreekstreme nettstedene som Anders Behring Breivik.

Døma Aftenposten gjev er ikkje kontrajihadbloggarar, men blant anna Stormfront – som er ein nynazistisk nettstad. Her hadde Breivik ein brukarkonto som eg har makta å finna fram til (det går rykter om fleire), men han identifiserte seg ikkje med nynazistisk ideologi. Frå artikkelen til Aftenposten kjem det fram at heller ikkje drapsmannen frå Oppdal fyrst og fremst var oppteken av jødar. Det var muslimar som var både hatobjekt og mål. I bustaden hans fann politiet eit ark med overskrifta “Skal i sommer:”, der dette var nokre av punkta: “Drepe muslimer om sjansen byr seg, [...]brenne ned moskeer og muslimske bygg”.

- Eit uttrykk for psykose, forklarte tiltalte i retten. Og der var dei sakkyndige samde. Men kvar kom akkurat desse førestillingane frå? Skulle det brått vera eit uvesentleg spørsmål fordi mannen vart definert som klinisk gal? Diverre vart svaret ja i saka i Trondheim, som bistandsadvokaten til offeret sin familie, Karianne Tilseth Berg, seier til Aftenposten: – Siden det tidlig ble slått fast at han var psykotisk, ble det aldri noen full gjennomgang av saken og omstendelighetene rundt drapet.

Eg er glad for å ha bidrege til at gjennomgangen av den 22. juli ikkje har vore prega av den same unnfallenheita. Det heldt ikkje å koma med enkle avfeiinga av Breivik som gal før dei sakkyndige sin rapport, og det heldt heller ikkje å gjera det etter dei sakkyndige sin rapport. Dømet frå Trondheim åleine viser at Breivik slett ikkje var ein einsam galning. Galskapen hans vert delt av fleire, og diverre er det også slik at – uttrykket islamofobi (som eg ikkje er vidare glad i), til trass – dei knappast er klinisk galne alle ihop. Ein del av dei er sprø berre i folkeleg forstand.

Og dømet frå Trondheim er heller ikkje det einaste. Som eg syner til i innlegget i Vårt Land har det vore tilsvarande døme også i andre land. Eg skal ta to døme også her. I Belgia skaut ein ung mann, Hans van Themsche, ned tre personar på gata i Antwerpen i 2006. Han gjorde det i jakt på menneske med utanlandske utsjånad. To av dei tre døydde, ei kvinne får Mali som arbeidde som barnepassar, og den to år gamle flamske jenta ho passa på. Hendinga førte til mykje debatt i Belgia, der ein del også peikte på det flamske høgreradikale partiet Vlaams Belang – som har klårt fascistiske røter – sitt ansvar, noko som nok hadde samanhang med at eit nært familiemedlem av drapsmannen var ein ikkje ubetydeleg politikar i partiet. Medan også eg meiner at det vert noko for enkelt å peika på Vlaams Belang i denne samanhangen, meinte 24% av belgiarane meinte at partiet bar eit medansvar gjennom å ha forfeikte djupt framandfiendtlege, rasistiske standpunkt gjennom mange år. Berre det at spørsmålet var stilt syner i det minste ein ting: Hans van Themsche vart sett på i ein samfunnsmessig samanhang. Det var det all grunn til. Då politiet ransaka bustaden hans fann dei høgreekstrem propaganda. Nettstader som Stormfront hamna også i søkjelyset i Belgia i etterkant av hendinga.

Hans van Themsche vart for øvrig ikkje rekna som strafferettsleg utilrekneleg, og vart dømd til fengsel. Tyder det at ein kjem unna å sjå på psykologisk forklaringar? Neppe.

Eit anna døme er den såkalla Lasermannen 2 i Malmö – ein drapsmann som til liks med van Themsche gjekk etter innvandrarar. Mykje tyder på at Peter Mangs – som han heiter – var psykisk sjuk. Men Mangs hadde i tillegg eit liv på nettet prega av – for å sitera Aftonbladet – «främlingsfientlighet blandat med konspirationsteorier». Og ikkje berre dét; det var også dei som fann det riktig å hylla Mangs på nettet. Ein kar i Falun skreiv til dømes på Facebook at han skulle ønskt det fantest ein lasermann i kvar einaste svensk by. Det var eit politisk ynskje, eit ynskje som fortel ein heil del. Om galskap. Iallfall i folkeleg forstand. Men og om ideologi.

I avsluttinga til boka mi skriv eg det følgjande:

Terrorangrepene den 22. juli var nemlig et dødbringende symptom på en sykdom som favner flere enn de ensomme ulvene eller “en gærning”, slik enkelte ønsker å avfeie Breivik som, kanskje det er mer komfortabelt. Sykdommen er det flere enn Breivik som må svare for. Det er det også flere enn islamhaterne som bør.

Sjukdomen eg snakka om der var ikkje paranoid schizofreni. Men det tyder ikkje at me bør lata vera å snakka om han.

—

Oppdatering, 29. november, 21:40: Per Sandberg i Framstegspartiet meiner at uttala frå dei nedsette psykologane ikkje heldt. Sjølv vil eg unnlata å synsa om dette, sidan eg ikkje har utdanning av noko slag på fagfeltet. Men eg skal gje Sandberg rett i at det nok er fleire som vil krevja ei ny vurdering. Personleg synest eg den vurderinga som er gjort burde leggjast fram. Eg stør såleis nettstaden Vepsen.

Oppdatering, 29. november, 23:55: Jeg registrerer at en kommentator på document.no sier “hva vil Øyvind Strømmen si?”. Svaret er ganske enkelt: Det samme som jeg har sagt hele tiden. Det er forsåvidt mer interessant å se de som nå – tilsynelatende – forsvarer spredere av hatideologi, støtte til serbiske krigsforbrytere og ideer om etnisk rensning… og det fordi Breivik er funnet klinisk gal.

Det er disse og tilgrensende miljøer jeg har skrevet om i “Det mørke nettet” og i en rekke artikler, ikke alle og enhver med “kritisk syn på norsk innvandringspolitikk”. Det har også jeg, da jeg blant annet synes at saker som denne er et tragisk utslag for rigid fortolkning av regelverket. Fremskrittspartiet har et kritisk syn på innvandringspolitikken som går andre veien. Jeg har kritisert Fremskrittspartiet, javisst, men jeg har også forsvart dem. At en del av de som deltar i kommentarfeltet på document.no har problemer med å forholde seg til hva jeg faktisk skriver om; og istedenfor dikter opp sin helt egne “Øyvind Strømmen” som mener helt andre ting enn undertegnede… vel, det er neppe mitt problem.

Tuesday, November 29th, 2011 at 7:51 pm • fascisme, eurofascisme, høyrepopulisme, innvandringsmotstand • RSS 2.0 feed • leave a response or trackback