oyvindstrommen.be traktningar

Dei såkalla borgarlege partia er ueinige om mykje, men alle er langt på veg einige om ein ting: nemleg at det bør bli færre kommunar her til lands.

Per Sandberg i Frp vil fyrst bruka gulrot og sidan bruka pisk: - Vi skal fornye offentlig sektor. Jeg gir meg ikke i det partiet her før vi sitter igjen med 170 kommuner!

I fylkestingsvalet 2007 stemte annankvar fusing, annankvar samning og over to tredjedelar av osingane på eit av dei fire såkalla borgarlege partia (Venstre, Kristeleg Folkeparti, Framstegspartiet, Høgre). På bakgrunn av dette etterlyste eg i ein kommentarartikkel skrive som journalist i Os og Fusaposten (artikkelen er også å finna som faksimile på Bygdabloggen) ein lokal diskusjon.

Eit av kommunescenaria i KS-rapporten "Eit nytt Hordaland?" frå 2004. Dei tre kommunane Os, Fusa og Samnanger vert her slått saman - ein ikkje utenkeleg modell som har ein del støtte i dei tre kommunane, men som vil skapa ein svært kunstig konstruksjon

Eg spurte: Kva meiner innbyggjarane i Os og Fusa om kommunesamanslåing? Kva meiner – ikkje minst – politikarane og veljarane til Frp, Høgre, Venstre og Kristeleg Folkeparti. Det same spørsmålet kan glatt gå ut til politikarar og veljarar i Samnanger.

Debatten på området har vore nærast fråverande, både før og etter mitt innlegg. Det kan synast som om spørsmålet er eit slags distriktstabu, noko politikarar på lokalplan ikkje skal snakka om i det heile, men heller overlata til politikarane på Stortinget. Varaordførar Atle Kvåle i Fusa er ein av dei få som har snakka om det, sjølv om det er nesten fem år sidan no. Bakgrunnen var eit utspel frå Tverrpolitisk Samlingsliste, leia av Magne Djuvik (no Frp), med støtte til ein storkommune beståande av nettopp Os, Fusa og Samnanger.

Arbeidarparti-politikaren Kvåle sa:

Me må unngå å koma i ein situasjon der me får tredd ei samanslåing ned over hovudet på oss. Me må setja oss i førarsetet og sjølve kome med meiningar om korleis me vil ha det.

Problemet med framlegget om storkommunen Os er at resultatet rett og slett ikkje heng på greip (dei som har vorte for urbaniserte til å skjøna det omgrepet bør umiddelbart tinga seg ein gardsferie ei veke med hard jobbing på eit økologisk småbruk).

Fusa er i seg sjølv eit glitrande døme på tullete kommunekonstruering: Sjølv over 40 år etter at Strandvik, Fusa og Hålandsdal kommunar vart samla til ein kommune ber storheradet Fusa endå preg av å vera ein kunstig konstruksjon. At Ølve og Hatlestrand (og for den del Varaldsøy) ligg i Kvinnherad understrekar det ulogiske i dagens kommunegrenser (“En liten flik av Kvinnherad ligger på vestsiden av fjorden”, skriv wikipedia).

Dette kan ikkje botast med å slå Fusa saman med Os og Samnanger. Osøyro er knappast noko naturleg sentrum for fusingane og slett ikkje eit naturleg senter for samningane, som har kortare veg til Arna i Bergen. Vegen til Bergen sentrum er kortare for dei fleste samningar enn det vegen til Osøyro er; og han er verken så smal, så svingete eller så dårleg som vegen utetter fjorden.

Den felles fortida dei tre kommuna har i gamle Ous herad er nettopp fortid, knytt til ei tid der fjorden var hovudfartsåre. Jamvel om keisar Wilhelm II skulle visa seg å få rett i at bilen berre er eit “mellombels fenomen” er det liten grunn til å tru at framtidas Midthordland kjem til å ha fjorden som motorveg. Kort sagt: Ideen om desse tre kommunane som ein storkommune er mest av alt eit teikn på manglande idérikdom. Sjølv ein storkommune beståande av Os, Fusa, Ølve, Hatlestrand og Tysnes ville vera langt meir logisk.

Det finst ei rekkje gode argument for at små kommunar er betre enn store, og eg er ingen varm tilhengar av storkommunar – Samnanger klarer seg bra åleine. Ikkje minst har småkommunane ein fordel i at lokalpolitikarane er folk ein treff på butikken – og difor kjem val i småkommunar ofte svært nære å vera reine personval. Det hadde ikkje alltid vore så dumt på stortingsnivå heller.

Større kommunar har og demokratiske fordelar. For det fyrste kan det tenkjast at større og sterkare kommunar kan kjempa seg til å overta meir ansvar frå høgare forvaltningsnivå, og dermed bidra til desentralisering, og det ville utvilsamt vera av det gode. For det andre vil store kommunar ofte ha ein meir levande partipolitikk, noko som også gjer småpartia betre sjansar.

I Bergen er eit utslag av dette det nesten umerkeleg vesle Sentrumsalliansen, eit parti grunnlagt av utbrytarar frå Arbeidarpartiet. I fjor foreslo Terje Dalland i Sentrumsalliansen at Os skal lemmast inn i Bergen. Morosamt nok nyttar han draumen om ny E39 som argument for slik samanslåing, medan Terje Søviknes har argumentert med at ny E39 må til for å unngå samanslåing. Dalland meiner at ei samanslåing vil styrkja Bergen og med det Vestlandet som region.

Ikkje særleg mange osingar eg har prata med – heller ikkje av dei som stemmer borgarleg – har særleg lyst til å verta bergensarar. Trass i det er det liten tvil om at ei slik samanslåing ville meir logisk enn storkommunen Os. Bergen er sentrum. Osøyro er det ikkje.

Kva med fusingane og samningane? Samnanger kunne også verta lemma inn i Bergen, betre å vera utkant i by’n enn å vera ei fullstendig bakevje i Os. Betre ville det likevel vera om Arna kommune kunne stå opp att av grava, og verta lagt saman med Vaksdal, Osterøy og Samnanger. Ein slik kommune ville hengja geografisk på greip og dessutan ha eit klårt definert sentrum. Fusa kunne verta ein del av ein liten storkommune saman med Tysnes, Hatlestrand, Ølve, Mundheim og Varaldsøy; ein kommune som ville ha nær 8.000 innbyggjarar.

Mange i dei ulike kommunane vil sjølvsagt reagera på desse framlegga på ein eller annan måte. Sant og seia gjer eg det sjølv også, sidan eg helst vil halda på Samnanger som eigen kommune. Men samstundes er dette ein diskusjon som både osingar, fusingar, samningar, arnabu, ostringar, vaksdølar, kvinnheringar og andre lyt taka, særleg sidan det er god grunn til å tru at eit nytt stortingsfleirtal i 2009 vil ynskja å setja fart i kommunesamanslåingane. Dersom debatten ikkje vert teken lokalt kan det fort verta andre som avgjer alt om kommunegrensene. Difor er det på høg tid å utfordra distriktstabuet.

(Sjå: KS-rapporten “Eit nytt Hordaland?” frå 2004)

Ein stor del av tilkoplingane til den etterkvart så berykta nettsida Pirate Bay kjem frå Kina, trass i at nettsida er blokkert av den såkalla “Store brannmuren”, eit teikn i seg sjølv på kor vanskeleg det er å stogga fildelinga, ulovleg eller ikkje.

Ikkje aner eg kva kinesarane lastar ned, men dette illustrerer både problemet og det fantastiske med bit torrent-teknologien: nemleg tilgang.

Det speler liten rolle kvar i verda du er, så lenge du har tilgang på nettet, du får tilgang til tonnevis av materiale – lovleg eller ikkje – heilt gratis. I det ligg det eit stort potensiale for spreiing av materiale dei fleste helst såg ikkje vart spreidd, her er barneporno det mest openberre dømet.

Men det ligg også eit enormt – nærast revolusjonerande – demokratisk potensiale i fildeling. Ikkje berre i Kina, men også i til dømes norske distriktskommunar. Gjennom bittorrent kan kinesarar få tak på materiale kinesiske myndigheiter nok skulle ynskja at dei ikkje hadde tilgang på, medan folk i til dømes Samnanger vil kunna få tak på kulturprodukt som elles ville vera vanskeleg, umogleg eller svært tidskrevjande å skaffa seg.

Det er enklare å finna den italienske spelefilmen “Lo Scatenato” frå 1967 via ein av piratbukta sine konkurrentar enn det er å finna ein netthandel som sel han til Noreg. Nedlastinga vil truleg gå raskare enn å få ein DVD sendt i posten.

Det er denne utfordringa musikkbransjen, filmbransjen og TV-bransjen i liten grad har klart å svara på. Industrien er som ein dinosaur i platebutikken: teknologien har sprunge frå dei, og interesseorganisasjonane deira har vore meir interesserte i å kriminalisera hundretusenvis av menneske enn av å finna nye måtar å tena pengar på.

Industrien heng ikkje med og er i liten grad ute av stand til å hengja med, då teknologien gjer at me på mange måtar står ovanfor eit opphavsrettsmessig paradigmeskifte: kulturen er i ferd med å verta dradd vekk frå marknaden og på sett og vis venda attende til allmenninga (av gamalnorsk allmenningr, alle menn). Og kvifor ikkje? Det var der folkemusikken, folkeeventyra og folkesongane kom frå – og for den del moderne urbane legender og vandrehistoriar. Allmenningen er ein stad der det faktisk finst noko slikt som ein gratis lunsj, noko også blant anna filmindustrien har synt seg å utnytta gjennom filmatisering av gamle eventyr og nyare historier om skrømt og galningar.

Bittorrent er berre eit av fleire symptom: Sjølv om YouTube er høgst kommersielt er tenesta – med alle dei opphavsrettslege spørsmåla ho reiser – eit anna. Myspace eit tredje. At bloggarar bruker andre sin bilete utan eit sekund ettertanke eit fjerde. Det finst hundrevis av døme.

Eg reknar underhaldningsindustrien sin sjanse for å setja ein stoggar for dette for å vera ekstremt dårlege. Dei stogga ikkje kopiering av filmar på VHS. Dei stogga ikkje kopiering på kassett. Og “Don’t copy that floppy” fekk ikkje sett ein stoggar for kopiering av dataspel attende i datamaskinenes jernalder. Underhaldningsindustrien sitt store problem er at deling av kultur er høgst menneskeleg, og – lovbrot eller ikkje – noko svært mange vil finna moralsk forsvarleg. Kulturminister Trond Giske kan vera så antipirat han berre vil, men utan å ta sovjetiske metodar i bruk står myndigheitene makteslause, og sjølv med sovjetiske metodar skal dei få det vanskeleg.

Men fildelarane har eit stort problem til felles med både artistane, produsentane og regissørane, og det er problem mange ikkje tek på alvor. Fildelarane sitt store problem er at dei som lager kultur også må ha høve til å kunna leva av det. Den politiske oppgåva Trond Giske burde ta tak i er å finna ein politikk som ikkje kriminaliserer hundretusenvis av nordmenn heilt unødig, som legg til rette for å utnytta allmenningen sine mange fordelar framfor både marknad og stat og som samstundes gjev artistar, produsentar og regissørar høve til å tena pengar på arbeidet sitt.

Alternativa til å finna ein slik politikk er få og ukoselege: Ei vidare oppblomstring av ulovleg fildeling, og med dette kriminalisering av stadig fleire vanlege borgarar. Eller system for digital overvaking av motbydeleg omfang.

Kort sagt: Fildeling er eit politisk spørsmål. Ikkje eit juridisk.

Arbeiderparti-politiker (og prest) Yngvar Langås sier til VG Nett at “vi mener det er viktig at elevene får det dokumentet som forklarer grunnleggende kristen og humanistisk arv best, nemlig Bibelen”. Pføy! Ungdomsskoleeleven i meg skulle ha vist Langås ett og annet om hvordan Fanden leser Bibelen. Ungdomsskoleeleven i meg bobler nesten etter å spørre disse arendalittene om hvor humanistisk Bibelen er ovenfor amelekittene.

Les resten hos Fri Tanke.

(Og bare så det er sagt: jeg er ikke redd for gratis skolebøker, heller ikke når de heter Bibelen; en viss kjennskap til både denne og andre religiøse og filosofiske skrifter kan komme til nytte både i historiefaget, i samfunnsfag og selv i språkfag. Selv hadde jeg både nytte og glede av å studere bibelsk hebraisk på universitetet, i en slik grad at jeg nå endelig har gitt meg i kast med å lære litt moderne hebraisk. Men offentlig skole bør være sekulær, og i en sekulær skole hører kristendomskunnskap hjemme i samfunnsfagtimene, og ikke i lunsjpausen, i et eget fag eller i form av skolegudstjenester: religion er ikke et offentlig ansvar).

Bjørn Stærk treffer spikerens hode.

Løsningen på Midtøsten-debatten (men ikke konflikten) er å slutte med store meninger. “Jammen .. da kan jeg jo ikke lenger være for eller mot!” Ja nettopp. Så går verden fra å være klar til uklar, og i stedet for å dømme blir du nødt til å lytte og tenke.

Det er lenge sidan eg har sett eklare og meir motbydelege debattar i avisene. For eit par dagar sidan såg eit relativt klassisk antisemittisk innlegg på trykk i ei storavis – eit innlegg som på mange måtar minte ment om ting eg har sett i samband med research-arbeidet til boka mi om europeisk nyfascisme.

Samstundes tek rasande tullingar til å knusa vindauge, kasta molotov-cocktails og gå laus på politi og meiningsmotstandarar, og støyen er garantert (kvifor i #¤%#¤ skal det alltid gå utover Jan Thomas forresten – eg tviler på han har noko slags form for skuld i israelsk krigføring). Dermed treng ein ikkje akkurat leita lenge for å finna djupt reaksjonære, innvandrarfiendtlege og hatske innlegg, til dels med støtte til tiltak som ville vera stikk i strid med menneskerettserklæringa. Når folk i eit moderne, demokratisk land som Noreg kallar politikarane for “landsforrædarpolitikar“, snakkar om “landskadelige elementer”, tek til å gå til åtak på sjølve menneskerettane – og att på til hevdar å gjera det til forsvar for ytringsfridomen - ja, så bør det vera grunn til å stilla spørsmål ved kva slags politisk regime dei eigentleg ynskjer seg. Det vil seia: også denne retorikken er til å kjenna att.

I all denne støyen kjennest det nesten litt meiningslaust å repetera at det finst mange menneske i både Israel og Palestina som er engasjert i arbeidet for å skapa fred, men eg gjer det likevel. Også blant desse finst det moderate og meir yttarleggåande, men ein ting har dei alle til felles: dei trur at freden er mogleg, og dei er viljuge til å gjera offer for han. Ei av dei er 19 år gamle Omer Goldman, dotra til ein tidlegare toppkar i Mossad. Ho seier blant anna: (more…)

I boka “Transition Handbook” skriv den britiske aktivisten Rob Hopkins:

Eg likar å tenkja på fossile brennstoff som den magiske drikken i bøkene om Asterix og Obelix. Goscinny og Uderzo sine galliske heltar bur i den einaste landsbyen som heldt ut mot den romerske okkupasjonen, takk vere ein magisk drikk laga etter hemmeleg oppskrift av vismannen deira, Miraculix.

Drikken gjev dei overmenneskeleg styrke og gjer dei usårbare, til stor sorg for Julius Cæsar. Som Asterix og Obelix’ magiske drikk gjer olje oss langt sterkare, raskare og meir produktive enn me nokon gong har vore, og gjer det mogleg for samfunnet vårt å gjera 70 til 100 gongar meir arbeid enn det som hadde vore mogleg utan. Me har levd med denne drikken i 150 år og har – som Asterix og Obelix – vorte vande med å tenkja at me alltid vil ha han, me har faktisk lagt opp liva vore til å vera fullstendig avhengig av drikken.

Hopkins heldt fram med å visa til at ein gjennomsnittleg amerikansk borgar nyttar energi tilsvarande femti karar som syklar på – dag og natt – for å laga straum. No ligg riktig Noreg eit hakk lågare enn USA på denne statistikken, men eg har likevel eit problem: eg har slett ikkje femti karar med ergometersykkel i bakhagen. Ikkje har eg plass til å husa dei eller mat til å fø dei heller.

Heldigvis bur eg i Samnanger, som er benåda med rike vasskraftressursar og heldigvis kan eg fyra med ved (bioenergi vert det visst kalla i våre dagar), men oljeavhengigheita mi og vår er likevel eit stort problem, som heng saman med både klimakrisa, matvarekrisa og ei stor energikrise – ja, det spørs om ein ikkje kan trekkja liner til finanskrisa også. (more…)

“I mitt hjerte”, israelsk-palestinsk fredssong framført av David Broza og Wisam Murad, 2006.

Les meir her.

Til venstre: Britisk propagandaplakat frå andre verdskrigen (1943)

“In the First World War the King, George V., had directed that potatoes, cabbages and other vegetables should replace the normal geraniums in the flower beds surrounding Buckingham Palace and in the royal parks. The Prime Minister let it be known that he was growing King Edward potatoes in his garden at Walton Heath, and the Archbishop of Canterbury issued a pastoral letter sanctioning Sunday work”.

J. Gardiner: Wartime Britain 1939-1945

Eller sagt på ein annan måte: eg gler meg allereie til våren. Eg har bestilt frø frå både Real Seeds og eit par andre frøleverandørar, og er spent på kva som vil spira og veksa i dei bratte vestlandsbakkane utanfor stovevindauga. Ja, litt freistar eg meg på innandørs også – det er ikkje alt som går like godt i mi klimasone.

For dei som berre har ein balkong eller eit vindauga er kanskje ein urtesamling å føretrekkja: ikkje treng urtane mykje stell, men som tilskot i matlaginga er ferske urtar absolutt ikkje å forakta, og det er ein triveleg hobby også. Løpstikka (som smaker omtrent som buljongterning) eg har i hagen verkar for meg litt for svær til å ha på balkongen (han vart halvanna meter før frosten og snøen kom), men ifølgje BoGrønt går det visst godt ann å ha han der. Elles nemner dei fleire som veks som ugras i regnveret her i Samnanger: bergmynte (oregano), persille, salvie, sitronmelisse, kamille.

Og i staden for å prata om “food miles” – slik dei gjer i England – kan ein prata med store auge om kor mange matcentimeter maten har vorte frakta.

What is Hamas infrastructure if not the ambient support of the population? Doesn’t this attack make support stronger in the long run? Can any ground operation hope to topple the regime? What will stop the attack if not world opinion, that will not think about missiles on Shderot, but a “disproportionate response” to missiles on Shderot? Come to think of it, will they not think about Gaza under siege and what brought the place to desperate poverty? How will West Bankers react when they see Hamas standing up and dying while they feel the settlements growing around them?

And how will Egyptians react? And Jordanians? And Israeli Arabs, who are spontaneously demonstrating against the attack? And the Intel board, whose $4.5 billion dollar fab is in range? How do we build a future with Palestine when we are seen through a prism of vendetta? Will not the families and widening circles around the dead hate you forever? Do not terrorists come mainly from the ranks of youth who are ashamed to have survived? Was there not another way all along, which we cannot see now?

OUR GENERALS DO not address these questions. That is not their job. They speak instead about the need for hasbara, literally “explanation,” public relations, those critical soft skills the people in the Foreign Ministry are supposed to have, but judging from the world’s reaction seem not to have in abundance, at least, not to compare with the competence of generals, proven once again.

(Sjå også bloggposten han har kalla Teaching a Lesson – Appendix.)

Spørsmåla Avishai peiker på er viktigare enn mykje av det som vert diskutert i norsk bloggosfære, eller i norsk opinion elles. Difor vil eg gjerne utfordra israelsvenane blant norske bloggarar til å både lesa og kommentera Avishai sin artikkel. Palestinavenene, også, når eg tenkjer meg om.